• Hızlı Erişim
  • Announcements
  • DUYURU 1

    Mart sayımız

    için yazı kabul

    süremiz

    sona ermiştir. 

    Haziran sayısı

    için kabuller 

    yapılmaktadır.


    DUYURU 2

    ORCID Numarası 

    olmayan yazarların

    çalışmaları

    yayınlanmayacaktır.


    DUYURU 3

    Çok yazarlı

    makalelerdeki

    tüm yazarların 

    dergiye 

    üye olması

    gerekmektedir.

     


Summary


TARİHİ TÜRK ŞİVELERİNDE BOL- > OL- FİİLİNİN İKTİDAR VE İMKÂN BİLDİRMESİ ÜZERİNE
Türkçede fiillerin iktidar (yeterlik) ve imkân kategorisi birleşik fiil yapısı ile gerçekleştirilir. Birleşik fiillerde bir asıl, bir yardımcı fiil bulunur. Bu yazıda, tarihi Türk şivelerinde bol- > ol- yardımcı fiilinin, kendisinden önceki asıl fiilin isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil ve bazı fiil kipleriyle oluşturduğu yeterlik ve imkân bildiren birleşik şekilleri ele alınmıştır. Bol- fiilinden önceki asıl fiilin aldığı ekler dönemlere göre farklılık göstermekte, kullanım sıklığı değişmektedir. Bazısı bir dönemde hiç kullanılmazken bazısı her dönemde ve sahada kullanılmıştır. Örnek olarak bol- fiilinin imkân bildirmek için kip ekleriyle yaptığı birleşiklerden -sA bol- yapısı Karahanlı Türkçesi döneminden itibaren her dönemde yaygın olarak görülür. Bu görevde ünlülerden oluşan zarf-fiil ekleri –A, -U, -I ile –gAlI ve –p zarf-fiil eki de büyük oranda kullanılır. Türkçede bol- fiili imkân ve iktidar bildirmek üzere asıl fiilin sadece zarf-fiil değil, isim-fiil ve sıfat-fiil şekliyle de birleşir. Bu görevde isim-fiil eklerinden -mak/-mek yaygın olarak görülür. Eski Türkçede iyelik ekli -mAk+I bol- ve +sız/+siz ekli -mAksIz bol- şekli de tespit edilmiştir. Daha az oranda olmak üzere isim-fiil eklerinden –gU ve –gUlUk ekleri de görülür. Sıfat-fiil eklerinden ise -taçı/-teçi, -ur/-ür, -ar/-er, -gan/-gen –mış/-miş, -mas/-mes/-maz/-mez ekleri bu görevde kullanılmıştır. Çağatay Türkçesinde zarf-fiiller yerine sıfat-fiillerle imkân ifadesi çoğalmış, -ur-/ür, -ar/-er , -gan/-gen, –mış/-miş, -mas/-mes ekleri iktidar ve imkân bildirmek üzere asıl fiile gelmiştir.

Keywords
Tarihi Türk şiveleri, birleşik fiil, yardımcı fiil bol-, imkan ve yeterlik
Adres :ANKARA
Telefon :0506 509 32 59 Faks :
Eposta :info@avrasyad.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri