• Hızlı Erişim
  • Duyurular
  • Duyuru

     

    Çalışmalarınızı "Yazım ve Yayın İlkeleri" çerçevesinde Dergipark adresimizden yükleyiniz.


AHLAT YÖRESİ TAŞ USTALIĞI GELENEĞİNİN SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS AÇISINDAN ÖNEMİ VE YAPI USTASI TAHSİN KALENDER
(STONEMASONRY TRADITION OF AHLAT REGION AND STONE MASTER TAHSIN KALENDER IN INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE PERSPECTIVE )

Yazar : Mahmut DAVULCU    
Türü :
Baskı Yılı :
Sayı : 7
Sayfa : 48-80
4469    6947


Özet
Taş malzeme, günümüz Türkiye topraklarında yapı faaliyetlerinde Neolitik dönemden itibaren kullanılmaya başlanmış olup, XI. yüzyılda Anadolu’ya yerleşen Türkler tarafından da özellikle anıtsal yapıların inşasında yaygın olarak uygulanmıştır. İşlenmeye müsait taş malzemenin bolluğu, değişik taş türlerinin mevcudiyeti ve geçmiş uygarlıklardan devralınan yapı teknolojisi ile kadim geleneklerin varlığı Anadolu-Türk mimarisinin büyük ölçüde taşa dayalı bir mimarlık olarak gelişmesini sağlamıştır. Türkiye’de taş işçiliğinin en önemli merkezlerinden birisi de Ahlat’tır. Doğu Anadolu Bölgesinde Van gölünün kenarında kurulu bulunan, Bitlis İline bağlı bir ilçe merkezi olan Ahlat, Ortaçağ’da önemli bir yerleşim alanı olarak karşımıza çıkar. Ahlât’ın taş işçiliği açısından güçlü bir merkez olmasının en önemli nedeni yakın çevreden kolaylıkla temin edilebilen Ahlât taşının varlığıdır. Van Gölü havzasında bir çok mimari yapıt Ahlat taşından inşa edilmiş olup kullanımı bugün de devam etmektedir. Ahlat, Ortaçağ’dan itibaren yetiştirdiği sanatkarlarla ün yapmıştır. Mimarlık tarihimiz açısından önemli yer tutan bir çok eser Ahlatlı mimar ve ustaların eseridir. XVI. yüzyıldan sonra gerilemeye başlayan ve günümüze mahalli bir karakter taşıyarak da olsa gelmeyi başaran Ahlât taş ustalığı geleneği modern yapı teknikleri ve malzemelerinin yaygınlaşması, endüstriyel gelişmeler, taş işçiliğinin geçmişteki fonksiyonunu büyük ölçüde kaybetmesi, göç olgusu ve sosyo-ekonomik değişim nedeniyle bugün yok olma aşamasına doğru ilerlemektedir. Bununla birlikte Ahlatlı ustalar mesleklerini tüm olumsuz şartlara rağmen devam ettirmeye çalışmaktadır. Ahlat taş ustalığı geleneğinin modern zamanlardaki en önemli temsilcisi Tahsin Kalender’dir. 1928 yılında dünyaya gelen ve 1948 yılından itibaren taş ustalığı ile ilgilenmeye başlayan Tahsin Kalender meslek hayatı boyunca Ahlat ve çevresinde konut, türbe, okul, cami, minare gibi farklı yapı tiplerinde 500’ü aşkın eser meydana getirmiştir. Kalender tarafından inşa edilmiş olan yapılar özenli işçiliği, sağlamlığı ve estetiği ile diğerlerinden kesin olarak ayrılmaktadır. Kalender “yapı ustası” ya da “taş ustası”ndan ziyade geleneksel mimariyi icra eden bir “mimar” olarak nitelenebilecek meziyetlere sahiptir. Tahsin Kalender’e ait en önemli eser Ahlat’ta yer alan Abdurrahman Gazi Türbesidir. Ahlat’ta 2010 yılı içerisinde gerçekleştirilen saha çalışması sonucunda elde edilen materyal ve bilgiler ışığında hazırlanan bu makale, Ahlat yöresi taş ustalığı geleneğini somut olmayan kültürel miras perspektifi doğrultusunda analiz ederek ortaya koymayı ve Yaşayan İnsan Hazinesi Tahsin Kalender’in bu sanata olan katkılarını anlatmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler
Ahlat, taş ustalığı, halk mimarisi, geleneksel meslek, somut olmayan kültürel miras.

Abstract
Ahlat stone is the name given to a type of rock that is one of the most important building materials used in the construction of traditional buildings. Ahlat stone is a magmatic rock made from a type of volcanic ash. It can be red, brown, black, ash-colored, grey, light yellow and white. The stone master who work, sculpt, shape and decorate the stone for various uses are called stonemasons. Stonemasonry is quite common in Anatolian-Turkish-Islamic architecture because of the abundance of stone that is easy to work, the presence of different types of stone and the construction techniques inherited from previous civilizations. When anyone mentions stonemasonry in Ahlat, Tahsin Kalender is the man people think of. Tahsin Kalender was born in 1928 Ahlat. He is a member of the Kalenderoğulları family, which has deep roots in Ahlat. After finishing elementary school, he took up stonemasonry starting at the age of seventeenth. Kalender quickly became a stone master because of his intelligence and skill. He has built over five hundred structures during his career. Kalender has contructed different types of structures including mosques, fountains schools, mills, barns, tandir houses, houses, minarets and tombs. Almost all of these buildings are still standing and being used. He has executed construction projects outside of Ahlat, where he was born and raised, traveling to cities like Bitlis, Van-Erciş and Ağrı-Doğubayazıt. Kalender also learned carpentry over time because he worked in construction as a stonemason. He has also worked on gravestone carving. The most important think in his professional career has been his pursuit of innovation and new designs in stonemasonry. The structures he has built all feature quality workmanship, durability and aesthetics. Kalender’s greatest work is the Abdurrahman Gazi tomb, which the built in 1974 and for which GESAV honored him with an award for his contribution to handicrafts in 2004. Tahsin kalender was proclaimes a Living Human Treasure by the Ministro of Culture & Tourism in a ceremony conducted in 2012 as part of the UNESCO program.

Keywords
Ahlat, stone master, folk architecture, traditional profession, intangible cultural heritage.
Adres :ANKARA
Telefon :0506 509 32 59 Faks :
Eposta :dergiavrasyad@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri