• Hızlı Erişim
  • Duyurular
  • DUYURU 3

    Çalışmalarınızı sadece dergipark üzerinden yüklemenizi önemle rica ederiz.


    DUYURU 2

    Dergimiz ana

    sayfasında

    "Dergi Hakkında"

    kısmında belirtilen

    alanlar dışında

    yayın kabul 

    etmeyecektir.

     


АБАЙДАҒЫ СӨЗ БЕЙНЕЛІЛІГІ ЖӘНЕ АКАДЕМИК ЗАКИР АХМЕТОВ
(ABAY’DA KELİME GÖRÜNÜMÜ VE EĞİTİMCİ ZAKİR AHMETOV )

Yazar : Koshenova TOTI    
Türü :
Baskı Yılı : 2016
Sayı : 9
Sayfa : 26-32
5785    3224


Özet
Қазақ поэзиясының классигі Абай мұрасы жайында қазақ әдебиеттану ғылымында жүздеген зерттеулер жасалған. Абайдың ақындық даналығы мен даралығын танытуда 1949 жылдан өмірінің соңғы сағатына дейін еңбектенген академик Зәки Ахметовтің бұл саладағы үлесі салмақты. З.Ахметовтің әдебиет теориясындағы ең басты тақырыбы абайтану екені айқын.. Ұлы Абайдың ақындық әлеміне көз жіберіп, сол арқылы қазақ өлеңінің өсу-өркендеу эволюциясын пайымдау, бүгінгі қазақ поэзиясының көркемдік биігін саралап беру арқылы, абайтану саласының қазыналы қорын байыта түсті. Қандай теориялық тұжырым болмасын, оның негізі Абай өлеңдерімен дәлелденіп жатуы ғалымның биік талғамының көрінісі. Оның «Лермонтов және Абай» (1954), «Қазақ өлеңінің құрылысы» (1964), «Қазақ поэзиясының тілі туралы» (1970), «Абайдың ақындық әлемі» (1995), «Поэзия шыңы даналық» (2000) т.б. монографиялары мен 300-ден астам ғылыми мақалаларын арнағаны әдебиетші-ғалымдарға белгілі. Зерттеуші Абайдың ақындық әлемін мағыналық ауқымы өте кең ұғым ретінде қарастырады. Өйткені Абай поэзиясы - өз заманындағы қоғамдық өмірдің ең көкейкесті, ең күрделі және маңызды мәселелерін қозғаған, толғаған поэзия екендігі даусыз. Оның өлеңдерінде қазақ өмірінің көркемдеп бейнеленген телегей теңіз шындығы бар. Алайда ақынның осы шындықты айтуда әсіре қызылдыққа бармаған, керекті-керексіз жерінде сөздерді боямалап, әшекейлемегендіктен оның шығармалары адамды баурап алар тартымдылыққа ие. Абай шығармалары қазақ әдебиеті мен мәдениеті тарихында өзінше бөлек, өрісі аса биік, мүлде жаңа ой-пікір, көркем сезім әлемін ашқандығы да сондықтан деп ойлаймын. Жасандылық атаулы Абай поэзиясына жат нәрсе екендігі сан мәрте қайталанып айтылуда. Абайтану саласында ақынның өлең құрылысы, оның тіл шеберлігі хақында академик Зәки Ахметовтің зерттеулерінің орны өзгеше. З.Ахметов бүкіл ғылымдағы мағыналы ғұмырын Абай мұрасын зерттеуге арнаған ғалым. Бұл мақалада ғалымның ұлы ақынның поэзиясындағы тілдік қолданыстар, көркемдік айшықтар, қазақи сөз тіркестерінің қолданудағы шеберлігі жайында айтылады Абай өлеңдердің мағыналық, суреттілік қуатына аса мән бергендігі хақында сөз болады.

Anahtar Kelimeler
Абайтану, поэзия, зерттеу, тіл шеберлігі

Abstract
Kazak nazım sanatının klasik şairi Abay’ın edebi mirası hakkında Kazak edebiyat biliminde yüzlerce araştırma yapılmıştır. Abay’ın şairliği ile bireyselliğini 1949 yılından başlayıp hayatının son dakikalarına kadar tanıtmaya çalışan alim Zeki Ahmetov’un bu sahaya kattığı emek çok büyüktür. Z. Ahmetov’un edebiyat teorisindeki en önemli incelemeleri Abay hakkındadır. Abay’ın şairlik dünyasına bakarak, onun şiirleriyle Kazak halkının gelişme evrimini tahmin etme, günümüz Kazak nazmının edebi yüksekliğini açıklaması sayesinde Abayın değeri daha da artmıştır. Her hangi teorik bilgi, Abay’ın şiirlerini esas alınarak ispatlanması alandaki önemini göstermektedir. Onun “Lermontov ve Abay” (1954), “Kazak nazmının dili hakkında” (1970), “Abay’ın şairlik dünyazı” (1995), “Nazım zirvesi bilgelik” (2000) v.s. monografileri ile 300’den fazla ilmi makalesi olduğu alimlerce belirtilmektedir. Alim, Abay’ın şairlik dünyasını anlam bakımından en geniş bir kavram olarak incelemiştir. Çünkü, Abay nazmı – zamanının sosyal hayatınını en aktüel meselelerini anlatmaktadır. Onun şiirlerinde Kazak edebiyatının sanatla süslenmiş bir gerçeği mevcuttur. Şair bu gerçeği anlatma sırasında aşırı derecede güzelliklere geçmemiştir, yerli yersiz kelimeleri süslemediği için onun şiirleri insanın yüreğine kadar ulaşabilmektedir. Abay’ın eserleri Kazak edebiyatıyla medeniyeti tarihinde özel, yüksek bir yerde olduğunun sebebi de budur. Gerçek dışılık Abay’ın şiirlerine aykırı bir düşüncedir. Abay tanımı alanında şairin şiirlerinin yapısı, onun dil ustalığı hakkında alim Zeki Ahmetov’un çalışmalarının yeri ayrıdır. Z. Ahmetov tüm ilimdeki anlamlı bir hayatını Abay’ın edebi mirasını incelemeye harcamıştır. Bu makalede, alimin büyük şairin nazmındaki dil kullanımına ait özellikleri, Kazaklara has özellikler, deyimlerı kullanma mahareti hakkında yazılmıştır. Abay’ın şiirlerinde anlam ve tasvir etmeye çok önem verdiği hakkında anlatılmaktadır.

Keywords
Abay Bilimi, şiir, araştırma, dil ustalığı
Adres :ANKARA
Telefon :0506 509 32 59 Faks :
Eposta :dergiavrasya@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri