• Hızlı Erişim
  • Duyurular
  • DUYURU 3

    Çalışmalarınızı sadece dergipark üzerinden yüklemenizi önemle rica ederiz.


    DUYURU 2

    Dergimiz ana

    sayfasında

    "Dergi Hakkında"

    kısmında belirtilen

    alanlar dışında

    yayın kabul 

    etmeyecektir.

     


ТҮРКІ ТІЛДЕРІ САНДЫҚ ЖҮЙЕСІНІҢ ТАРИХИ ҚАЛЫПТАСУЫ МӘСЕЛЕСІ
(TÜRK LEHÇELERİNDE SAYI SİSTEMİNİN TARİHİ GELİŞMESİ MESELESİ ÜZERİNE )

Yazar : Gulimjan JİLKİBAYEVA    
Türü :
Baskı Yılı : 2016
Sayı : 9
Sayfa : 138-146
3677    3577


Özet
Сан атаулары — өте көне заманнан келе жатқан сөздер, оларды барлық көне жазба ескерткіштерден кездестіруге болады. Сан есімдердін көнелігіне байланысты тілдегі барлық сан атауларының қалай жасалғаны анық көріне бермейді. Тіліміздегі сан, санақ, мөлшер жайлы ұғымды білдіретін сөздер бірнеше түрлі және олар құрамы жағынан да әр түрлі. Сөз таптарының ішінде бір-бірінен өзгеше қалыптасқан, көпшілігінде бір-бірінен алшақ, бір-біріне сай түспей жататын да осы сан есімдер. Тіліміздегі сан есімдерді басқа тілдер (туысқан тілдер) материалдарымен салыстырғанда, сондай-ақ, ескі түркі фактілерімен салыстырғанда, олардың бәріне ортақ кейбір жайлар анықталады. Аздаған фонетикалық ерекшеліктерге қарамастан, қазіргі түркі тілдеріндегі сан атаулары көне түркі ескерткіштері тіліндегі тұлға-тұрпатын, мән-мағынасын негізінен сақтаған деуге болады. Тілдегі белгілі бір ұғымдар жүйесін білдіретін сөздердің барлығы бірдей тұтасымен басқа, жат тілдерден ауыса бермейді. Өйткені жат тілдік элемент қашанда жат, тілдің ішкі заңдылықтарымен бар кезде бірдей астаса бермейтінін былай қойғанда, ондай шеттен енген сөздер бар уақытта тілдің ішкі заңдылықтарына үйлесе де бермейді. Мақалада сан есімнің мағыналық түрлеріне байланысты нақты мысалдар негізінде осы жайлар қарастырылады.

Anahtar Kelimeler
санақ, мөлшер, ескі түркі фактілер

Abstract
Dildeki sayı isimleri diğer dil belgeleriyle karşılaştırırken ve eski Türk bilgileriyle karşılaştırırken, onların hepsine ortak bazı durumlar tespit edilir. Azıcık fonetik özelliklere rağmen, çağdaş Türk lehçelerindeki sayı isimleri eski Türk eserleri dillerindeki kalıbının, anlamının esasını saklamıştır. Dildeki belli bir kavram sistemini bildiren kelimelerin hepsi aynı olmasına rağmen, dilin iç kanunlarıyla olduğu zaman aynı olmadan ve bunun gibi alıntı kelimeleri olduğu zaman dilin iç kurallarına uymaz. Sayı isimleri, çok eski zamanlardan beri kullanılan sözcüklerdir. Bu sözcükleri bütün yazılı eserlerde rastlayabiliriz. Sayıların eskiliğine göre, dildeki bütün sayı isimlerinin nasıl oluştuğunu net olarak göremiyoruz. Azıcık fonetik özelliklerine rağmen, çağdaş Türk Lehçelerinde sayı isimlerinin eski adları eski Türk eserlerinde bulunan yapısını ve anlamlarını saklamıştır. Makalede sayların anlamsal çeşitlerine göre, net bir örnekle bu durumlar incelenir.

Keywords
Anahtar Kelimeler: sayı, eski Türk gerçekler, eserler.
Adres :ANKARA
Telefon :0506 509 32 59 Faks :
Eposta :dergiavrasya@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri