• Hızlı Erişim
  • Duyurular
  • DUYURU 3

    Çalışmalarınızı sadece dergipark üzerinden yüklemenizi önemle rica ederiz.


    DUYURU 2

    Dergimiz ana

    sayfasında

    "Dergi Hakkında"

    kısmında belirtilen

    alanlar dışında

    yayın kabul 

    etmeyecektir.

     


ЖЕРГІЛІКТІ ТІЛ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНІҢ ӘДЕБИ ТІЛДІ БАЙЫТУДАҒЫ МАҢЫЗЫ
(YÖRESEL DİL ÖZELLİKLERİNİN EDEBÎ DİLİN ZENGİNLEŞTİRİLMESİNDEKİ ÖNEMİ )

Yazar : Elmira HAMİTOVA    
Türü :
Baskı Yılı : 2016
Sayı : 9
Sayfa : 40-52
3880    6888


Özet
Диалектизм әдеби тілден тыс құбылыс, дегенмен оның әдеби тілді толықтыруға, байытуға үлесі мол. Ғылым мен техниканың дамуына байланысты көптеген жаңа ұғымдарға атау табу қажеттігі туғанда, халық қазынасы ретінде пайдаланылатын сөздер – диалектизмдер. Мақалада диалектілік лексиканы терминқор қалыптастырудың тұрақты көздерінің бірі ретінде тану қажеттігітілігі тиек етіледі. Жергілікті тіл ерекшеліктерін зерттеген ғалымдар, олардың пікірлері, диалектизмдердің жіктелуі сөз болады. Сонымен қатар, ауызекі сөйлеу тіліне де, әдеби тілге де, диалектілік аймақтық лексикаға да тән аралық құбылыс – дублеттерге тоқталады. Дублеттер мен диалектизмдер, кейде синонимдер бір- бірімен араласып-құраласып, ұштасып жатуы, дублеттердің тілде құрамы мен мағынасы жағынан параллель қолданылатын сөздер екендігі туралы айтылады. Белгілі бір диалектілерге тән сөздерді жинап, сөздігін құрастырудың және оларды жете білудің тілдің тарихи даму жолдарын, оған тән заңдылықтарды айқындауда үлкен мәні бар. Ұлт тілінің ішіндегі жергілікті диалектілерге тән әртүрлі ерекшеліктерді салыстыруға және тілдің тарихи дамуын танып білуге көмектесетін бірден-бір көмекші, ол әрине – диалектологиялық сөздіктер. Сондықтан мақалада диалектологиялық сөздіктер пайдаланыла отырып, біршама сөздерге тоқталып, олардың қолданылу ерекшеліктері мен анықтамасы берілді.

Anahtar Kelimeler
Диалектизмдер, дублеттер, диалектология, диалект, тілдік ерекшеліктер, диалектологиялық сөздік.

Abstract
Yöresel kelimeler, edebî dilin dışında gelişen bir olgu olmanın yanı sıra, edebî dilin zenginleşmesine büyük katkıda bulunur. Bilim ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte birçok yeni kavrama ad verme ihtiyacı doğduğunda, halkın hazinesi olarak yöresel kelimelerden istifade edilir. Çalışmada yöresel kelimelerin terminoloji oluşturmada vazgeçilmez bir kaynak olarak değerlendirilmesinin gerekliliği üzerinde durulur. Ağız araştırmaları ile yöresel kelimelerin sınıflandırılması ele alınır. Ayrıca hem konuşma dili ile edebî dile hem de yerel ağızlara has ikili biçimler incelenir. İkili kelimeler ile yöresel kelimelerin bazen birbirlerinin yerine geçerek kullanılması ve birbirleriyle bağdaşması, ikili kelimelerin dilde yöresel kelimelere paralel olarak kullanıldığının da bir göstergesidir. Belli bir ağza ait kelimelerin derlenerek sözlük hâline getirilmesinin ve ağzın kelime dağarcığının ayrıntılarıyla bilinmesinin dilin tarihî gelişim yolları ile özelliklerinin tespit edilmesindeki önemi büyüktür. Bir dile has yerel ağızların özelliklerinin karşılaştırılarak araştırılmasına ve dilin tarihî gelişiminin incelenerek öğrenilmesine ışık tutan kaynaklar ağız sözlükleridir. Çalışmada ağız sözlükleri taranmak suretiyle bazı sözcükler üzerinde durularak bunların kullanım özellikleri ile açıklaması verildi.

Keywords
Yöresel kelimeler, ikili kelimeler, ağız bilimi, yerel ağız, dilsel özellikler, ağız sözlüğü
Adres :ANKARA
Telefon :0506 509 32 59 Faks :
Eposta :dergiavrasya@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri