English

Russian
Anasayfa  |  Künye   |  Haberler  |  İletişim

Avrasya Dergisi

Hızlı Erişim







SAL-SERİLİK GELENEĞİNİN HALEFİ OLARAK ŞAİR OZANLAR
(ӘНШІ-АҚЫНДАР – САЛ-СЕРІЛІК ДӘСТҮРДІҢ ЖАЛҒАСЫ )

Yazar : Gaziz YEŞTANAYEV  Kanagat ALTAYBEKOVA  
Türü : Telif
Baskı Yılı : 2017
Sayı : 11
Sayfa : 354-362
149    169


Özet
Makalede Kazakistan’ın Arka (kuzey ve orta) bölgesinde büyük bir hızla gelişmiş, kendine has bir ekol oluşturan şair ozanların sergiledikleri eserlerinin özellikleri konu edilmiştir. Kazak bozkırındaki sal-serilik geleneğinin özellikleri üzerinde de durularak bu yorumculuk sanatının doğal bir uzantısı mahiyetindeki şair ozanlar ekolünü diğer sanat camiasından ayıran meziyetleri vurgulanmıştır. Şair ozanların Kazak milli sanatının yaygınlaşmasında, özellikle de XIX.yy’da Kazak müzik ve söz sanatlarının olağanüstü gelişmesindeki rolü büyüktür. Geniş bozkırın her bölgesinde oluşan Kazak sözlü geleneğinin temsilcilerinden biri de Arka yöresindeki şair ozanlar ekolüdür. Meşhur Birjan Sal ekolü mensuplarından Jayav Musa, Basıkaranın Kanapiyası, Kultuvma, Gaziz, İmanjüsip, Kempirbay, Şaşuvbay, Tayjan, Ağaşayak gibi geleneksel yorumculuk sanatı duayenlerinin eserlerine konu olan sosyal problemlerin, şair ozanların topluma olan eleştirici bakışlarının ve adaletsizliğe karşı tutumlarının ortaya çıkış nedenleri tartışılmıştır. XIX.yy.’da Kazak topraklarında olup bitenler, daha doğrusu engin toprakları rahatça sahiplenmeye başlayan sömürgecilerin davranışları, sömürgeye dönen Kazak halkının durumu ve kaderi, şair ozanların hiç birinin dikkatinden kaçmamıştır. Çalışmada tarihî olaylar silsilesine eserlerinde yer verenlerin birinin de şair ozanlar ekolü olduğu örneklerle dikkate sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler
Kazak sözlü geleneği, şair ozanlar, sal-serilik geleneği, sosyal adaletsizlik, aşk duygusu

Abstract
Мақалада Арқа өңірінде ерекше қарқынмен дамыған, өзіндік мектеп қалыптастырған әнші-ақындар шығармашылығының ерекшеліктері сөз болады. Авторлар қазақ даласындағы сал-серілік өнердің сипаттарына да тоқтала отырып, олардың заңды жалғасы сияқты көрінетін әнші-ақындар тобын өзге өнер ортасынан айырықшалап тұратын белгілеріне тоқталған. Әнші-ақындардың қазақ ұлттық өнерін өрістетудегі, әсіресе музыка мен сөз өнерінің XIX ғасырда айырықша дамуындағы атқарған қызметі зор болды. Қазақ даласының әр аймағында қалыптасқан осындай мектептің бірі – Арқадағы әнші-ақындар мектебі. Әйгілі Біржан сал дәстүрінен түлеп ұшқан Жаяу Мұса, Басықараның Қанапиясы, Құлтума, Ғазиз, Иманжүсіп, Кемпірбай, Шашубай, Тайжан, Ағашаяқ сынды өнер тарландарының шығармаларындағы тақырып өрісі, атап айтқанда, әнші-ақындардың шығармаларындағы әлеуметтік мәселелердің қозғалуы, олардың қоғамдық ортаға деген сыншылдық көзқарасы, әділетсіздік атаулыға деген қарсылық таныту көзқарастарының туу себептері сөз етіледі. XIX ғасырдағы қазақ даласында болып жатқан оқиғалар, яғни ен даланы еркін иемдене бастаған отарлаушылар әрекеті, отар елге айналып бара жатқан қазақ елінің тағдыры, елдің сол уақыттағы хал-күйі әнші-ақындардың бәрін де бейжай қалдырмады. Осындай тарихи оқиғалар қозғалысына үн қатқандардың бірі әнші-ақындар тобы екені дәлелді мысалдармен, бұған дейін айтылған ғылыми пікірлермен орайлас сөз болады.

Keywords
қазақ сөз өнері, әнші-ақындар, сал-серілік дәстүр, әлеуметтік теңсіздік, ғашықтық ғаламаты

Gelişmiş Arama


Duyurular

    DUYURU

    Mayıs 2018 sayısı "İran Türkleri" konulu olup editörlüğünü Osmangazi Üniversitesi, Fen edebiyat Fakültesi, Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü öğretim üyesi Yrd.Doç.Dr. Farzaneh DOULATABADİ yapacaktır.


    DUYURU

    Yazar, hakem ve okuyucularımızın dikkatine; 

    2018 yılından itibaren yayın tarihimizi Mayıs ve Kasım ayları olarak değiştirmiş bulunuyoruz.

    Dergimiz 2018 sayıları Mayıs 2018 ve Kasım 2018 tarihlerinde yayınlanacaktır. 


Adres :ANKARA
Telefon :0506 509 32 59 Faks :
Eposta :info@avrasyad.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri