• Hızlı Erişim
  • Duyurular
  • DUYURU 1

    Mart sayımız

    için yazı kabul

    süremiz

    sona ermiştir. 

    Haziran sayısı

    için kabuller 

    yapılmaktadır.


    DUYURU 2

    ORCID Numarası 

    olmayan yazarların

    çalışmaları

    yayınlanmayacaktır.


    DUYURU 3

    Çok yazarlı

    makalelerdeki

    tüm yazarların 

    dergiye 

    üye olması

    gerekmektedir.

     


NAHÇIVAN VE TEBRİZ AĞIZLARINDA MORFOLOJİ ÜSULLA SÖZYAPIMININ KIYASLAMALI İNCELENMESİ
(THE COMPARATIVE ANALYSIS OF SPEECH CREATIVITY WITH MORPHOLOGICAL METHOD IN NAKHCHIVAN AND TABRIZ DIALECTS )

Yazar : Zülfiyye ISMAYIL    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : 13
Sayfa : 684-692
164    248


Özet
Məqalədə Naxçıvan və Təbriz dialektinin Azərbaycan dilinin dialekt sistemindəki mövqeyini müəyyənləşdirilmiş, onun qədim və spesifik xüsusiyyətləri aşkara çıxarılmış, bu dialektlərin Azərbaycan ədəbi dililə, digər dialektlərlə oxşar və fərqli cəhətlərini müəyyənləşdirilmiş, onlar tarixi-müqayisəli metod əsasında izah edilmişdir. Naxçıvan və Təbriz dialektinin fonetik və morfoloji quruluşunda, leksik tərkibində nəzərə çarpan işlək formaları ümumiləşdirilmiş, dilçiliyimiz üçün faydalı olan xüsusiyyətləri ön plana çəkilmiş, onları doğuran səbəbləri ümumtürkoloji səviyyədə təhlil tədqiqata cəlb edilmişdir. Naxçıvan və Təbriz dialektində morfoloji yolla söz yaradıcılığı prosesində Azərbaycan dilinə məxsus sözdüzəldici şəkilçilər üstünlük təşkil edir. Fars mənşəli şəkilçilər isə yalnız Təbriz dialektində işlənmir, bunlar təxminən alınma sözlərin tərkibində dilimizə keçmiş və şəkilçiləşmiş formada bu gün də söz yaradıcılığı prosesində iştirak edir. Azərbaycan dilində morfoloji yolla söz yaradıcılığı prosesinin öyrənilməsində, qədim sözdüzəldici şəkilçilərin aşkara çıxarılmasında dialekt və şivələrimizin materialları yazılı abidələr qədər mühüm rol oynayır. Belə ki, hər bir dialekt və yaxud şivə araşdırıldıqda səciyyəvi şəkilçilərlə yanaşı, qədim formalar da müəyyən olunmuşdur.. Bu məqalədə Naxçıvan dialekti ilə Təbriz dialekti arasında apardığımz müqayisənin ən başlıca səbəbi hələ orta əsrlərdə ictimai-iqtisadi və siyasi şəraitin təsiri ilə təbrizlilərin danışıq dilinin dialekt səviyyəsinə yüksəlməsidir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Ş.İ.Xətai, S.Ə.Nəbati, M.Möcüz, Heyran xanım, M.Şəhriyar və Səhənd kimi şairlərin əsərlərində də Təbriz dialektinin xüsusiyyətləri özünü göstərir.

Anahtar Kelimeler
Naxçıvan, Təbriz, dialekt, söz yaradıcılığı, morfoloji

Abstract
The article defines the position of Nakhchivan and Tabriz dialects in the dialect system of the Azerbaijani language, its ancient and specific features are pointed out, similar and distinctive aspects of these dialects with the Azerbaijani literary languages and other languages are determined and they are explained on the basis of historical-comparative methods. Active forms which are noticable in the lexical composition, phonetic and morphological structures of Nakhchivan and Tabriz dialects are generalized, the features which are useful for our linguistics are foregrounded, and the reasons for them are involved in the analytical research at the commonturkic level. Affixes that belongs to the Azerbaijani language dominate in Nakhchivan and Tabriz dialects in the word-formation process by morphological way derivative. Persian origin affixes are not only used in the Tabriz dialect, they borrowed by our language in the structure of loan words and today are also involved in word formation. The materials of our dialects and accents play an important role in studying the word formation process by morphological way as well as the discoveries of ancient word-derived affixes in the Azerbaijani language. Thus, when each dialect or accent studied, ancient forms have been identified along with typical affixes. In this article, the most important reason of the comparision that we do between the Nakhchivan dialect and the Tabriz dialect is the rise of the speaking language of Tabriz people to the dialectic level with the influence of socio-economical and political circumstances in the Middle Ages. By the way, it is worth mentioning that the features of the Tabriz dialect are reflected in the works of the poets like S.I.Khatai, S.A. Nabati, M.Mocuz, Heyran Khanum, M.Shahriyar, and Sahand.

Keywords
Nakhchivan, Tabriz, dialect, speech creativity, morphological
Adres :ANKARA
Telefon :0506 509 32 59 Faks :
Eposta :info@avrasyad.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri