• Hızlı Erişim
  • Duyurular
  • DUYURU 1

    Mart sayımız

    için yazı kabul

    süremiz

    sona ermiştir. 

    Haziran sayısı

    için kabuller 

    yapılmaktadır.


    DUYURU 2

    ORCID Numarası 

    olmayan yazarların

    çalışmaları

    yayınlanmayacaktır.


    DUYURU 3

    Çok yazarlı

    makalelerdeki

    tüm yazarların 

    dergiye 

    üye olması

    gerekmektedir.

     


TARİHİ TÜRK ŞİVELERİNDE BOL- > OL- FİİLİNİN İKTİDAR VE İMKÂN BİLDİRMESİ ÜZERİNE
(ON A REPORT COMPETENCY AND OPPORTUNİTY OF VERB BOL- > OL- İN HİSTORİCAL TURKİSH ACCENTS )

Yazar : Ayten ATAY    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : 13
Sayfa : 608-631
190    313


Özet
Türkçede fiillerin iktidar (yeterlik) ve imkân kategorisi birleşik fiil yapısı ile gerçekleştirilir. Birleşik fiillerde bir asıl, bir yardımcı fiil bulunur. Bu yazıda, tarihi Türk şivelerinde bol- > ol- yardımcı fiilinin, kendisinden önceki asıl fiilin isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil ve bazı fiil kipleriyle oluşturduğu yeterlik ve imkân bildiren birleşik şekilleri ele alınmıştır. Bol- fiilinden önceki asıl fiilin aldığı ekler dönemlere göre farklılık göstermekte, kullanım sıklığı değişmektedir. Bazısı bir dönemde hiç kullanılmazken bazısı her dönemde ve sahada kullanılmıştır. Örnek olarak bol- fiilinin imkân bildirmek için kip ekleriyle yaptığı birleşiklerden -sA bol- yapısı Karahanlı Türkçesi döneminden itibaren her dönemde yaygın olarak görülür. Bu görevde ünlülerden oluşan zarf-fiil ekleri –A, -U, -I ile –gAlI ve –p zarf-fiil eki de büyük oranda kullanılır. Türkçede bol- fiili imkân ve iktidar bildirmek üzere asıl fiilin sadece zarf-fiil değil, isim-fiil ve sıfat-fiil şekliyle de birleşir. Bu görevde isim-fiil eklerinden -mak/-mek yaygın olarak görülür. Eski Türkçede iyelik ekli -mAk+I bol- ve +sız/+siz ekli -mAksIz bol- şekli de tespit edilmiştir. Daha az oranda olmak üzere isim-fiil eklerinden –gU ve –gUlUk ekleri de görülür. Sıfat-fiil eklerinden ise -taçı/-teçi, -ur/-ür, -ar/-er, -gan/-gen –mış/-miş, -mas/-mes/-maz/-mez ekleri bu görevde kullanılmıştır. Çağatay Türkçesinde zarf-fiiller yerine sıfat-fiillerle imkân ifadesi çoğalmış, -ur-/ür, -ar/-er , -gan/-gen, –mış/-miş, -mas/-mes ekleri iktidar ve imkân bildirmek üzere asıl fiile gelmiştir.

Anahtar Kelimeler
Tarihi Türk şiveleri, birleşik fiil, yardımcı fiil bol-, imkan ve yeterlik

Abstract
The ruralship (competency) of verbs in Turkish are realized bu compound verb structure. There are a Naim verb and a helping verb in a compound verb. In this study the compound form of bol->ol- helping verb which shows ruralship and competency by forming a compound verb with a main verb -verbal verbs, verbal nouns, verbal adjectives and some modals- in Turkish accents. Suffixes of main verbs in before the verb bol- are differantiel, frequency of occurence shows alteration. Some of them are never used in a period, some of them are used in every period and area. As an example one of compound verbs -sA to show power and opportunity of the verb bol- those were made with tehir mode suffixes have seen commonly since the Karahanlı Turkish.-A,-U,-I and -gAll and -p suffixes are used on this duty substantially. In Turkish the verb bol- associates not only with the verbal adverb form but also verbal noun and verbal adjective forms to show power and opportunity In old Turkish -mAk+I bol- and +sız/+siz suffixes with possesive suffixes, -mAksIz bol- form determined. Toa lesser extend verbal noun -gU and -gUIUk suffixes are seen. -taçı/-teçi, -ur/-ür, -ar/-er, -gan/-gen, -mış/-miş,- mas/-mes,-maz/-mez suffixes from verbal adjectives have been used on this duty. On Çağatay Turkish opportunity statement with verbal adjectives increase instead of verbal adverb. -ur/-ür, -ar/-er, -gan /-gen, -mış/-miş, -mas/-mes suffixes are added to main verb to determine power and opportunity.

Keywords
Historical Turkish accents, compound verb, helping verb bol-, opportunity and competency
Adres :ANKARA
Telefon :0506 509 32 59 Faks :
Eposta :info@avrasyad.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri