• Hızlı Erişim
  • Duyurular
  • Yeni Duyuru

    Dergimizin Eylül 2020 sayısının editörlüğünü Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi'nden Doç. Dr. Gamze Öksüz yapacaktır. 


    Duyuru

     

    Çalışmalarınızı "Yazım ve Yayın İlkeleri" çerçevesinde Dergipark adresimizden yükleyiniz.


TARİHİ TÜRK ŞİVELERİNDE BOL- > OL- FİİLİNİN İKTİDAR VE İMKÂN BİLDİRMESİ ÜZERİNE
(ON A REPORT COMPETENCY AND OPPORTUNİTY OF VERB BOL- > OL- İN HİSTORİCAL TURKİSH ACCENTS )

Yazar : Ayten ATAY    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : 13
Sayfa : 608-631
436    957


Özet
Türkçede fiillerin iktidar (yeterlik) ve imkân kategorisi birleşik fiil yapısı ile gerçekleştirilir. Birleşik fiillerde bir asıl, bir yardımcı fiil bulunur. Bu yazıda, tarihi Türk şivelerinde bol- > ol- yardımcı fiilinin, kendisinden önceki asıl fiilin isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil ve bazı fiil kipleriyle oluşturduğu yeterlik ve imkân bildiren birleşik şekilleri ele alınmıştır. Bol- fiilinden önceki asıl fiilin aldığı ekler dönemlere göre farklılık göstermekte, kullanım sıklığı değişmektedir. Bazısı bir dönemde hiç kullanılmazken bazısı her dönemde ve sahada kullanılmıştır. Örnek olarak bol- fiilinin imkân bildirmek için kip ekleriyle yaptığı birleşiklerden -sA bol- yapısı Karahanlı Türkçesi döneminden itibaren her dönemde yaygın olarak görülür. Bu görevde ünlülerden oluşan zarf-fiil ekleri –A, -U, -I ile –gAlI ve –p zarf-fiil eki de büyük oranda kullanılır. Türkçede bol- fiili imkân ve iktidar bildirmek üzere asıl fiilin sadece zarf-fiil değil, isim-fiil ve sıfat-fiil şekliyle de birleşir. Bu görevde isim-fiil eklerinden -mak/-mek yaygın olarak görülür. Eski Türkçede iyelik ekli -mAk+I bol- ve +sız/+siz ekli -mAksIz bol- şekli de tespit edilmiştir. Daha az oranda olmak üzere isim-fiil eklerinden –gU ve –gUlUk ekleri de görülür. Sıfat-fiil eklerinden ise -taçı/-teçi, -ur/-ür, -ar/-er, -gan/-gen –mış/-miş, -mas/-mes/-maz/-mez ekleri bu görevde kullanılmıştır. Çağatay Türkçesinde zarf-fiiller yerine sıfat-fiillerle imkân ifadesi çoğalmış, -ur-/ür, -ar/-er , -gan/-gen, –mış/-miş, -mas/-mes ekleri iktidar ve imkân bildirmek üzere asıl fiile gelmiştir.

Anahtar Kelimeler
Tarihi Türk şiveleri, birleşik fiil, yardımcı fiil bol-, imkan ve yeterlik

Abstract
The ruralship (competency) of verbs in Turkish are realized bu compound verb structure. There are a Naim verb and a helping verb in a compound verb. In this study the compound form of bol->ol- helping verb which shows ruralship and competency by forming a compound verb with a main verb -verbal verbs, verbal nouns, verbal adjectives and some modals- in Turkish accents. Suffixes of main verbs in before the verb bol- are differantiel, frequency of occurence shows alteration. Some of them are never used in a period, some of them are used in every period and area. As an example one of compound verbs -sA to show power and opportunity of the verb bol- those were made with tehir mode suffixes have seen commonly since the Karahanlı Turkish.-A,-U,-I and -gAll and -p suffixes are used on this duty substantially. In Turkish the verb bol- associates not only with the verbal adverb form but also verbal noun and verbal adjective forms to show power and opportunity In old Turkish -mAk+I bol- and +sız/+siz suffixes with possesive suffixes, -mAksIz bol- form determined. Toa lesser extend verbal noun -gU and -gUIUk suffixes are seen. -taçı/-teçi, -ur/-ür, -ar/-er, -gan/-gen, -mış/-miş,- mas/-mes,-maz/-mez suffixes from verbal adjectives have been used on this duty. On Çağatay Turkish opportunity statement with verbal adjectives increase instead of verbal adverb. -ur/-ür, -ar/-er, -gan /-gen, -mış/-miş, -mas/-mes suffixes are added to main verb to determine power and opportunity.

Keywords
Historical Turkish accents, compound verb, helping verb bol-, opportunity and competency
Adres :ANKARA
Telefon :0506 509 32 59 Faks :
Eposta :dergiavrasyad@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri