• Hızlı Erişim
  • Duyurular
  • DUYURU 3

    Çalışmalarınızı sadece dergipark üzerinden yüklemenizi önemle rica ederiz.


    DUYURU 2

    Dergimiz ana

    sayfasında

    "Dergi Hakkında"

    kısmında belirtilen

    alanlar dışında

    yayın kabul 

    etmeyecektir.

     


TÜRKÇEDE EKSİZ EDİLGENLİK (PASİFLİK) İFADESİ
(THE EXPRESSION OF PASSIVITY (PASSIVE FORM) WITHOUT AFFIX IN TURKISH )

Yazar : Ayten ATAY    
Türü :
Baskı Yılı : 2019
Sayı : 16
Sayfa : 456-465
113    351


Özet
Türkçede, herhangi bir gramer anlamı taşımakla birlikte, bir göstericisi bulunmayan gramer kategorileri bulunmaktadır. Dilde en az çaba ilkesi, gereksiz tekrarlardan kaçınma zorunluluğu, estetik kaygılar ve dilin yapısal özelliklerinden kaynaklanan zorunluluklar gibi sebeplerle iletişim sırasında kimi dil birimleri derin yapıda bırakılmakta ve yüzey yapıda bazı boşluklar ortaya çıkmaktadır. Yüzey yapıda yer almayan bu ekler, “-Ø” işaretiyle gösterilmektedir. Dil bilimi alanında sıfır morfem (ing. zero-morpheme) denen bu dil hadisesinde anlam değiştiren veya işlev yükleyen hiçbir morfem yoktur. Bu yazıda, sıfır morfem olarak belirtilen gramer kategorileri içine dâhil edilebilecek, Tarihî Türk şivelerinden günümüze kadar görülen başka bir sıfır morfem diyebileceğimiz eksiz edilgenlik (pasiflik) konusunu ele aldık. Edilgen fiil, öznesi belli olmayan yani fiilin gösterdiği işi yapan şahsın veya nesnenin açıkça bildirilmediği çekimli fiildir. Edilgenlik eklerimiz olan -l- ve -n-‘yi almadığı halde Eski Türkçeden itibaren edilgenlik ifade eden fiillere rastlanmakta ve bunlar sadece söz diziminde ortaya çıkmaktadır. Eksiz edilgen olarak gösterdiğimiz çoğu fiilin kendi kullanıldıkları dönemler içinde -l-‘li veya -n-‘li edilgen şekillerinin de var olduğu görülür: ˝ay-, ayıl-˝; ˝yarat-, yaratıl-˝; ˝kıl-, kılın-˝; ˝tu-, tun-, tul-˝; ˝it-, itil-˝; ˝çal-, çalın-˝; ˝yaz-, yazıl-˝ gibi. Bu fiillerin, Türkiye Türkçesindeki “kapı çalındı” yerine “kapı çaldı”, “yapılacak işlerim var” yerine “yapacak işlerim var”, örneğine benzer şekilde eksiz edilgen kullanımlarının her dönemde var olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler
Türk şiveleri, sıfır morfem, edilgenlik

Abstract
In Turkish, there are grammatical categories without a demonstrator, although they have any grammatical meaning. During the communication some language units are left into the deep structure and some surface gaps are emerging due to reasons such as the principle of minimum effort in language, the necessity to avoid unnecessary repetitions, aesthetic concerns and the obligations arising from the structural characteristics of the language. These affixes that do not take place in the surface structure are indicated with the sign “-Ø”. In the field of linguistics, there is no morpheme that changes meaning or functions in this language phenomenon called zero morphemia (eng. zero-morpheme). In this paper, by examining the structures from the Historical Turkish dialects to nowadays language, we discussed the issue of another passivity (passive form) without affixes, that can be called zero morpheme and can be included in the grammatical categories as zero morpheme. The passive verb is the non-specific verb, in which the subject or object who/which does the action is not clearly reported. Starting from the Old Turkish, there are verbs that do not contain passivity affixes such as -l- and -n-, but express a passivity form, which is appeared only in syntax. Most of the verbs defined as passive without affixes, have had passive forms made by -l- and -n- affixes during the periods in which they have been used: for eg ˝ay-, ayıl-˝; ˝yarat-, yaratıl-˝; ˝kıl-, kılın-˝; ˝tu-, tun-, tul-˝; ˝it-, itil-˝; ˝çal-, çalın-˝; ˝yaz-, yazıl-. We may say that the Turkish used in Turkey, in all its periods has had forms of passivity without affixes (for eg. “kapı çalındı”, instead of “kapı çaldı” ; “yapılacak işlerim var”, instead of “yapacak işlerim var”)

Keywords
Turkish dialects, zero morpheme, passivity
Adres :ANKARA
Telefon :0506 509 32 59 Faks :
Eposta :dergiavrasya@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri