DEMİR ÇAĞI’NDA IĞDIR OVASI’NIN ULAŞIM AĞI VE TARİHSEL ÖNEMİ

Özet

Iğdır ili Doğu Anadolu Bölgesi’nin en doğu ucundaki bir çöküntü ovasında kurulmuştur. Doğu Anadolu Bölgesi’nin ortalama 2000 m rakımına oranla Iğdır 850 m rakımla oldukça alçakta bulunmaktadır. Aras Nehri ile sulanan ova bir mikroklima bölgesidir. İnsan yaşamına uygun koşulları sayesinde Mezeolitik ve Neolitik Çağdan itibaren yerleşim gören bölgede Geç Kalkolitik Çağ ve İlk Tunç Çağ boyunca Karaz Kültürü etkileri görülmektedir. Orta ve Geç Tunç Çağında ise bölgede Aras Boyalıları olarak adlandıran bir kültürün varlığı söz konusudur. Bölgede Erken Demir Çağı’na gelindiğinde ise Uruatri ve Nairi beylikleri görülürken, Orta Demir Çağı’nda Urartu Devleti hâkim güçtür. Daha sonra bölge Roma İmparatorluğu, Selçuklu Devletleri ve Osmanlı İmparatorluğu’nun hâkimiyetine girmiştir. Bölgede var olan bu siyasi güçler merkezi otoritelerini güçlendirmek için gelişkin yol ağları kurmuşlardır. Kurmuş oldukları bu yol ağlarını bölgenin topoğrafik şartlarına göre şekillendirmişlerdir. Özellikle Urartular yol inşa faaliyetini bir devlet geleneği şeklinde ele alarak, Tuşpa merkezden Iğdır Ovası’na ve çevresine ulaşan rotalar oluşturmuş veya var olan yol ağlarını tahkim etmiştir.
Çalışmada, Tuşpa’dan kuzeye doğru devam ederek Iğdır iline ulaşan ve Suveren Kalesi üzerinden doğuya ve batıya ayrılan yollar ve bunların tali yolları incelenmiştir. Ayrıca bu yolların üzerindeki arkeolojik merkezler ve yazıtlarda değerlendirilerek tarihlendirmeler yapılmıştır. Yine bu çalışmada yolların ilk ortaya çıkışından günümüze kadarki süreci ele alınmış ve değişiklikler belirtilmiştir.

Abstract

Iğdır province was established on a depression plain at the easternmost end of the Eastern Anatolia Region. Compared to the average altitude of 2000 m in the Eastern Anatolia Region, Iğdır is quite low with an altitude of 850 m. The plain irrigated by the Aras River is a microclimate region. The region, which has been inhabited since the Meseolithic and Neolithic Ages thanks to its favorable conditions for human life, was influenced by the Karaz Culture during the Late Chalcolithic and Early Bronze Ages. In the Middle and Late Bronze Age, there is a culture called Aras Boyalılar in the region. In the Early Iron Age, Uruatri and Nairi principalities were observed in the region, while Urartu State was the dominant power in the Middle Iron Age. Later, the region came under the rule of the Roman Empire, the Seljuk Empire and the Ottoman Empire. These political powers in the region established advanced road networks to strengthen their central authority. They shaped these road networks according to the topographical conditions of the region. The Urartians, in particular, took the road building activity as a state tradition and created routes from the center of Tushpa to the Igdir Plain and its surroundings or fortified the existing road networks.
This study examines the roads and their secondary roads that continued northward from Tushpa and reached Iğdır province, diverging to the east and west via Suveren Castle. In addition, archaeological centers and inscriptions on these roads were evaluated and dated. Again in this study, the process from the first emergence of the roads to the present day is discussed and changes are indicated.

Yazarlar

Burak Bingöl, Betül Nişancı

Anahtar Kelimeler

Iğdır, Sürmeli Çukuru, Urartu Devleti, Erikuahi Kabilesi, Yol Ağı

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

14 Aralık 2024

Gönderim Tarihi

11 Ekim 2024

Kabul Tarihi

21 Kasım 2024

Cilt

12

Sayı

41

Yıl

2024

Sayfa

532-558

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1565164

Dosyalar