ÇAM AĞACININ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ YERİ VE ADLANDIRILMA BİÇİMLERİ

Özet

Bu çalışmada Türk halklarının kutsal ağaçlarından biri olan çam ağacının Türkçenin tarihî dönemlerinde ve bugün konuşulmakta olan modern Türk dillerinde aldıkları biçimler üzerinde durulmuştur. Çam ağacı Türk dillerinde farklı coğrafyalarda çeşitli adlar ile anılmaktadır. Çalışmanın amacı, bu adları tespit ederek dilbilimsel açıdan analiz etmek, aynı zamanda kültürel arka planını ortaya koymaktır. Bu bağlamda ilk olarak çam ağacının Türk kültüründeki yeri ile halk inançları ve yaşam biçimlerindeki yansımaları ele alınmıştır. Çam ağaçları farklı Türk halkları için farklı semboller, farklı anlamlar ifade etmesine rağmen hepsi için kutsal kabul edilmiş ve Tanrı ile aralarında bağ kurmaya yardımcı olmuştur. Bu husus dile de yansımış ve çam ağacı ile ilgili zengin bir söz varlığının oluşmasını sağlamıştır. Çalışmanın dilbilimsel inceleme kısmında ise çam ağacının karşılığı olarak kullanılan adlar maddeler halinde incelenmiş, her bir adın hangi çam türünü ifade ettiği belirtilerek tüm tarihî ve modern Türk dillerinde aldıkları biçimler üzerinde durulmuştur. Bu adlar hakkında literatürde mevcut olan etimolojik tartışmalara da değinilmiş, art-zamanlı yöntem kullanılarak meydana gelen ses, şekil ve anlam değişimleri ifade edilmiştir. Bazı biçimler izah edilirken Moğol dillerindeki biçimler ile karşılaştırmalar yapılmış, tespit edilen ortaklık ve benzerlikler üzerinde durulmuştur. Bu açıdan çalışma, dil ile kültür arasındaki etkileşimi çam ağacı örneği üzerinden çok yönlü olarak ele almaktadır.

Abstract

In this study, the various forms of the pine tree, one of the sacred trees among Turkic peoples, as reflected in both the historical periods of the Turkish language and the modern Turkic languages spoken today, are examined. The pine tree is referred to by different names across various geographical regions in the Turkic world. The aim of the study is to identify these names, analyze them from a linguistic perspective, and reveal their cultural background. In this context, the first section of the study explores the cultural significance of the pine tree in Turkic societies, including its role in folk beliefs and its reflections in traditional lifestyles. Although pine trees may carry different symbolic meanings for different Turkic communities, they have been commonly regarded as sacred and as mediators between humans and the divine. This perception has been reflected in language, contributing to the development of a rich lexicon related to the pine tree. In the linguistic analysis section, the names used to refer to the pine tree are examined item by item. Each name is discussed in terms of the specific pine species it denotes, and their forms in both historical and modern Turkic languages are analyzed. Etymological discussions found in the literature are reviewed, and changes in phonology, morphology, and semantics are traced using a diachronic (historical-comparative) approach. Some forms are also compared with their equivalents in Mongolic languages, and notable similarities and correspondences are highlighted. In this respect, the study offers a comprehensive examination of the interaction between language and culture, using the example of the pine tree as a focal point.

Yazarlar

Başak Perçin Bostan

Anahtar Kelimeler

Çam ağacı, bitki adları, Türk dilleri, Moğol dilleri, etimoloji.

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

14 Aralık 2025

Gönderim Tarihi

18 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

26 Eylül 2025

Cilt

13

Sayı

46

Yıl

2025

Sayfa

437-456

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1745486

Dosyalar