YÛSUF EMÎRÎ’NİN FARSÇA DİVANINDA EKOL SAHİBİ BİR ŞEHZADE: GIYÂSEDDÎN BAYSUNGUR

Özet

XIV. yüzyılın ikinci yarısı ile XV. yüzyılın ilk yarısında yaşamış, Dehnâme, Beng ü Çagır ve Farsça Dîvân adlı eserlerin sahibi Yûsuf Emîrî, Çağatay edebiyatının önemli seçkin şairlerindendir. Yûsuf Emîrî, döneminin Farsça yazma geleneğine uyarak kaside, terkibibent, mesnevi, gazel, kıta, rubai ve müfret nazım şekillerinden oluşan toplam 1988 beyitlik bir Farsça Dîvân tertip etmiştir. Timurlu Şâhruh döneminde şöhret elde etmiş olan Yûsuf Emîrî, Şâhruh’un oğlu Gıyâseddin Baysungur’un çevresindeki seçkin şairlerden biri olarak bilinmektedir. Gıyâseddin Baysungur’a olan bağlılığını ve hayranlığını ifade etmek amacıyla Farsça Dîvân’ında onun için beş kaside, iki terkibibent ve bir mesnevi kaleme almış; bazı gazellerinde ise onun adından dolaylı olarak bahsetmiştir. Şiirlerinde Emîrî mahlasını kullanan Yûsuf Emîrî, bütün manzumelerini aruz vezninde kaleme almış; teşbih, istiare, kinaye, mecaz gibi çeşitli edebî sanatlardan faydalanmıştır. Yûsuf Emîrî şiirlerinde valilik görevine tayin edilen Baysungur’u sultan olarak zikretmiş, onun devlet yönetimindeki başarısından, kudretinden, savaş meydanındaki cesaretinden, komutanlığından, zaferlerinden; halka karşı adil oluşundan, liderliğinden, cömertliğinden, vali ve idareci olarak ülkesine bahşettiği nizam ve huzurdan bahsetmiştir. Çalışmada Yûsuf Emîrî ve Timurlu vali ve şehzade Gıyâseddin Baysungur’un hayatı hakkında kısaca bilgi verildikten sonra şairin Gıyâseddin Baysungur için yazdığı şiirler incelenerek Baysungur’u hangi yönleriyle ele aldığı, hangi isim ve sıfatlarla onu andığına değinilmiştir. Yûsuf Emîrî’nin Farsça Dîvân’ındaki şiirlerden örnek beyitler getirildiğinde İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya Kısmı, 3883 numaralı yazma nüsha kaynak olarak gösterilmiştir.

Abstract

Yusuf Emiri, who lived during the second half of the 14th century and the first half of the 15th century, is one of the prominent poets of Chagatai literature, known for his works Dehname, Beng u Cagır and his Persian Diwan. In line with the Persian literary tradition of his time, Yusuf Emiri compiled a Persian Diwan consisting of 1,988 couplets which includes qasidas, tarkib-bends, mathnavis, ghazals, qit’as, rubais and single-verse poems. Gaining fame during the reign of the Timurid ruler Shahrukh, Yusuf Emiri is recognized as one of the distinguished poets within the circle of Shahrukh’s son, Ghiyaseddin Baysunghur. To express his devotion and admiration for Ghiyaseddin Baysunghur, Yusuf Emiri composed five qasidas, two tarkib-bends and one mathnavi for him in his Persian Diwan; he also indirectly referenced Baysunghur’s name in some of his ghazals. Yusuf Emiri who used the pen name “Emiri” in his poems, wrote all his verses in aruz meter and skillfully employed various literary devices such as simile, metaphor, allusion and allegory. In his poems, Yusuf Emiri referred to Baysunghur who was appointed as a governor, as a sultan. As a governor and administrator he spoke of his success in state administration, his power, bravery on the battlefield, commandership, victories, justice towards the people, leadership, generosity and the order and peace he brought to his country. In this study, after briefly providing information about the lives of Yusuf Emiri and Timurid governor and prince Ghiyaseddin Baysunghur, the poems Yusuf Emiri wrote for Ghiyaseddin Baysunghur are examined to highlight the qualities of theBaysunghur emphasized by the poet and the names and epithets he used for him. When presenting sample couplets from Yusuf Emiri’s Persian Diwan, the manuscript housed in the Istanbul Süleymaniye Library, Ayasofya Section, manuscript number 3883, has been cited as the source.

Yazarlar

Esengül Uzunoğlu Sayın

Anahtar Kelimeler

Yûsuf Emîrî, Gıyâseddîn Baysungur, Çağatay Edebiyatı, Şâhruh, Timur.

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

14 Eylül 2025

Gönderim Tarihi

2 Haziran 2025

Kabul Tarihi

11 Temmuz 2025

Cilt

13

Sayı

44

Yıl

2025

Sayfa

456-474

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1712698

Dosyalar