OSMANLI SANAYİLEŞMESİ SÜRECİNDE OSMANLI KİBRİT FABRİKASI ve NİZAMNAMESİ

Özet

Osmanlı Devleti 19. yüzyıldan itibaren üretimi artırmaya yönelik çalışmalarda bulunmuştur. Özellikle Batı’da yaşanan Sanayi İnkılabı’nın ardından meydana gelen olumsuzlukları aza indirgemeye çalışmıştır. Ülke içerisinde faaliyet gösterecek olan fabrikalar açılmaya başlanmıştır. Bunların bir kısmı ordunun ya da sarayın ihtiyaçlarını gidermeye yönelik olarak devlet eliyle açılan fabrikalardır. 19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren daha çok yabancı sermayedarlar tarafından açılan özel nitelikli fabrikalar da faaliyete geçmeye başlamıştır. Bu fabrikalardan biri de Küçükçekmece’de kurulmuş olan Osmanlı Kibrit Fabrikasıdır. Fabrikanın inşa imtiyazı ilk etapta İspiraki Esani Efendi adına verilmekle birlikte asıl sahibi Mösyö Tavernier adında bir Fransız’dır. Çalışmada öncelikle Osmanlı Devleti’nin sanayileşme çalışmaları ve sanayinin gelişmesine yönelik olarak şirketleşme faaliyetleri ele alınmıştır. Osmanlı Kibrit Fabrikası ile ilgili olarak özellikle restorasyon çalışmalarına yönelik ve tarihi hakkında bilgi veren bir takım makaleler olmakla birlikte bu çalışmada farklı olarak özellikle fabrikanın kuruluşunda yer alacak şirketin nizamnamesi değerlendirilmeye tabi tutulmuştur. Osmanlı Kibrit Fabrikası’nın hakkında Osmanlı Arşivi’nde mevcut belgeler, imtiyaz sözleşmesi ve Osmanlı Kibrit Şirketi’nin kuruluş nizamnamesi incelenerek şirket ve fabrikanın yönetim ve örgütlenme yapısı ortaya konulmuştur. Osmanlı Kibrit Fabrikası’nın kuruluşu ile ilgili yapılan iş ve işlemler üzerinden fabrikanın kuruluş aşamasında kurumların süreçte izledikleri yol, fabrikanın inşasında dikkat edilen hususlar ayrıca ele alınmıştır. Sonraki süreçte ise fabrikanın faaliyete geçişi ve kapatılması ile ilgili arşivde bulunan bilgi ve belgeler değerlendirilmiştir.

Yazarlar

Şenay Atam

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Sanayii, Kibrit Fabrikası, Küçükçekmece, Osmanlı Kibrit Şirketi

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

14 Haziran 2020

Gönderim Tarihi

26 Aralık 2019

Kabul Tarihi

29 Nisan 2020

Cilt

8

Sayı

22

Yıl

2020

Sayfa

294-310

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.665922

Dosyalar