ŞİKÂYET DEFTERLERİ VE BELGELERİ ÇÖZÜMLENMESİNE ALGORİTMASAL BİR YAKLAŞIM

Özet

Merkez ya da taşrada kadime aykırı iş ve işlemler, legal ya da illegal yapılanmaların,
kanunları istismarı sonucunda ortaya çıkmıştır. Yerel mahkemede haksızlığı giderilemeyen
Osmanlı tebaası, resmî ya da gayrı resmî yapıların istismarına maruz kaldığında İstanbul'da hak
arama mücadelesine girişmiştir. Hak arama çabaları genellikle Divan-ı Hümayun'a başvuru
yöntemi ile yapılmıştır. Mağdurun hakkını teslim etmek için Divan-ı Hümayun'da görüşülen
şikâyetler önce mühimme defterlerine yazılmış, sonrasında ise imparatorluğun her köşesinden
yapılan şikâyetler önceleri mühimme defterlerine sonraları ise şikâyet defterlerine kaydedilmiştir.
Bu nedenle şikâyet defterleri, Divan-ı Hümayun defterleri arasında yer alan önemli
defterlerdendir. Şikâyet defterleri, kanunların uygulanmasındaki aksaklıkları göstermesi, devlet
görevlilerinin, ya da nüfuzlu, zengin, kudretli kişilerin kanunları çiğneyerek kendilerine iktidar
alanları açmasını göstermesi açısından önemlidir. Osmanlı taşra idaresinin eyaletlerde en üst
amiri olan beylerbeylerinin, livalarda sancak beyinin, kazalarda kadıların, subaşıların yaptıkları
kamusal yolsuzluklar, keyfi uygulamalar, reayaya yapılan zulümler, Osmanlı vatandaşlarının
yaptıkları şikâyetler ile bu defterlere girmiştir. Makale hazırlanırken atik şikâyet defterlerinin
tamamı taranmıştır. Makale şikâyet defterleri hakkında genel bilgi vermek ve şikâyet
defterlerinde yer alan şikâyetlerin algoritmasının oluşturulması vesikaların okunmasının
kolaylaştırmak amacı ile hazırlanmıştır. Bu nedenle, bu makale şikâyet defterlerinin klavuzu
niteliğindedir. Ahkâm defterleri şikâyet defterleri ile benzer özellik gösterirler. Bu manada
makale ahkâm defterlerinin de klavuzu mesabesindedir. Şikâyet, ahkâm ve mühimme
defterlerinin dil, üslup ve metinsel çözümlenmesinin hızlandırılması için bu makale yol gösterici
olacaktır.

Yazarlar

Murat Polat

Anahtar Kelimeler

Şikâyet defteri, Ahkâm defteri, Mühimme defteri

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

24 Haziran 2022

Gönderim Tarihi

25 Aralık 2021

Kabul Tarihi

21 Mart 2022

Cilt

10

Sayı

31

Yıl

2022

Sayfa

397-429

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1131705

Dosyalar