Fars Milliyetçiliğinin Bir Meşruiyet Kaynağı: Kadim Geçmişe Vurgu

Özet

Bu çalışmada Rıza Şah Pehlevi’nin Fars milliyetçilik anlayışına meşruiyet kazandırma çabası ele alınmıştır. Çalışmanın zaman aralığı Rıza Şah’ın iktidar olduğu dönemle sınırlandırılmıştır. Yirminci yüzyılın ilk çeyreğinde iktidarda olan Rıza Şah, benimsediği milliyetçilik anlayışına meşru bir zemin sağlamak için tarihe başvurarak geçmiş ile gelecek arasında bir bağ kurma amacı gütmüştür. Öyle ki o, Fars kimliğini ön planda tutarak “Fars Milliyetçiliği” anlayışını benimsemiş ve bu anlayış çerçevesinde İran’ın İslam öncesi tarihine sık sık vurgu yapmıştır. Rıza Şah’ın gerçekleştirmiş olduğu bu faaliyetler arşiv belgeleri, süreli yayınlar ve muhtelif araştırma eserleri incelenerek ortaya konulmuştur. İncelenen kaynaklardan hareketle Rıza Şah’ın öne sürdüğü milliyetçilik düşüncesine dayanak oluşturacak birçok girişimde bulunduğu görülmüştür. Bu bağlamda Şah’ın taç merasiminde İran’ın kadim geçmişindeki Sasani ve Ahameniş hükümdarlarına ait semboller kullandığı belirlenmiştir. Rıza Şah bununla birlikte kurduğu hanedana vermiş olduğu “Pehlevi” soyadını almıştır. Bu ismin onun Fars milliyetçiliği üzerine kurduğu yeni ulus-devletin meşruiyetini sağlayan bir etken olduğu tespit edilmiştir. Kadim İran’a dair yapılan diğer bir vurgu da Firdevsi ve onun eseri Şahname üzerinden olmuştur. Fars milliyetçiliğinin simgesel bir ismi olan Firdevsi adına bir anıtmezar yapılmış ve onun adına farklı ülkelerden katılımcıların olduğu bir kongre düzenlenmiştir. Yapılan anıtmezar ve bu anıtın açılışı esnasında gerçekleştirilen faaliyetlerin Fars milliyetçilik anlayışına meşruiyet kazandıran önemli bir etken olduğu görülmüştür.

Abstract

In this study, the effort of Reza Shah Pahlavi to legitimize Persian nationalism is discussed. The time span of the study is limited to the period when Reza Shah was in power. Reza Shah, who was in power in the first quarter of the twentieth century, sought to establish a link between the past and the future by referring to history to provide a legitimate basis for the understanding of nationalism he adopted. So much so that he adopted the understanding of "Persian Nationalism" by keeping the Persian identity in the foreground, and within the framework of this understanding, he often emphasized the pre-Islamic history of Iran. These activities carried out by Rıza Shah are revealed by examining archival documents, periodicals and various research works. Based on the sources examined, it was seen that Rıza Shah made many attempts to form a basis for the idea of nationalism put forward. In this context, it has been determined that the Shah used symbols of the Sassanid and Achaemenid rulers of Iran's ancient past in the coronation ceremony. Along with this, Reza Shah took the surname "Pahlavi", which he gave to the dynasty he founded. It has been determined that this name is a factor that provides the legitimacy of the new nation-state he founded on Persian nationalism. Another emphasis on ancient Iran was through Ferdowsi and his work Shahname. A mausoleum was built in the name of Ferdowsi, a symbolic name of Persian nationalism, and a congress with participants from different countries was held in his name. It has been seen that the mausoleum built and the activities carried out during the opening of this monument are an important factor that gives legitimacy to the understanding of Persian nationalism.

Yazarlar

Mehmet Kısak

Anahtar Kelimeler

İran, Rıza Şah Pehlevi, Ulus-Devlet, Fars Milliyetçiliği, Kadim Geçmiş, Firdevsi, Şehname.

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

19 Mart 2023

Gönderim Tarihi

1 Kasım 2022

Kabul Tarihi

13 Aralık 2022

Cilt

11

Sayı

34

Yıl

2023

Sayfa

355-372

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1198028

Dosyalar