Osmanlı Döneminde Çandarlı’nın İdari Teşkilatı ve Nüfusu (1830-1900)

Özet

İlk Çağ’da Pitane olarak adlandırılan Çandarlı, Bergama Krallığı’nın önde gelen liman kentlerinden biri olmuş ve M.Ö. 288’den 193’e kadar Bergama Krallığı’nın yönetimi altında kalmıştır. Daha sonra Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde önemli bir liman kenti olma özelliğini sürdürmüştür. Cenevizliler tarafından inşa edilen kalesi, Osmanlı döneminde Sultan II. Murat devrinde yeniden inşa edilmiş ve burası, kalenin inşasında önemli hizmetleri olan Çandarlı Kara Halil Paşa’ya izafeten “Çandarlı” olarak anılmaya başlanmıştır. Günümüze kadar da bu ismini muhafaza etmiştir.
Bu çalışmada, 19. yüzyılda, önce Hüdavendigar Vilayeti Karesi Sancağı’na, sonra Saruhan Sancağı’na ve en nihayetinde Aydın Vilayeti İzmir Sancağı’na bağlanan Çandarlı’nın, idari teşkilatı ve nüfusu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çandarlı’da farklı zamanlarda görev yapan memurlar ve onların görevleri, yıllara göre nüfus değişimi nüfus defterleri ve salnameler ışığında değerlendirilmiştir. Nitekim 1830-31 (H.1246) yıllarında yapılan ilk genel nüfus sayımında Çandarlı’nın; 1 adet kale, 3 adet köy ve 1 çiftlikten oluştuğu görülmektedir. Bu sayımda Çandarlı genelinde 520 kişinin ikamet ettiği tespit edilmiştir. Bundan sonraki yıllarda da nüfus sayımları devam etmiştir. 1896 senesine gelindiğinde Çandarlı Nahiyesi’ndeki nüfus, yeni köylerin de bağlanmasıyla birlikte, 2.331 erkek ve 2.218 kadın olmak üzere toplam 4.549 kişiye ulaşmıştır. 1901 yılında sadece şehir merkezindeki nüfus ise 464 hanede, 1.092 Müslüman ve 823 gayrimüslim olmak üzere toplam 1.915 kişidir. Dolayısıyla yüzyılın başından yüzyılın sonuna kadar Çandarlı genelinde %11.4’lük bir nüfus artışı meydana gelmiştir.

Abstract

Çandarlı, which was called Pitane in the Ancient, became one of the leading port cities of the Pergamon Kingdom and was built in the BC. From 288 to 193, it remained under the rule of the Kingdom of Pergamon. Later, it continued to be an important port city during the Roman, Byzantine, Seljuk and Ottoman periods. The castle, built by the Genoese, was built by Sultan II during the Ottoman period. It was rebuilt during the reign of Murat, and this place began to be called "Çandarlı" after Çandarlı Kara Halil Pasha, who had important services in the construction of the castle. It has retained this name to this day.
In this study, the administrative organization and population of Çandarlı, which was connected to Hüdavendigar Province Karesi Sanjak, then Saruhan Sanjak, and finally Aydın Province İzmir Sanjak in the 19th century, was tried to be revealed. The civil servants who worked in Çandarlı at different times and their duties, the population change according to the years were evaluated in the light of the population books and yearbooks. As a matter of fact, in the first general population census conducted in 1830-31 (H.1246), Çandarlı consists of 1 castle, 3 villages and 1 farm. In this census, it was determined that 520 people reside in Çandarlı. The censuses continued in the following years. By the year 1896, the population of Çandarlı Sub-district reached a total of 4,549 people, 2,331 men and 2,218 women, with the addition of new villages. In 1901, the population only in the city center was 1,915 people, 1,092 Muslims and 823 non-Muslims in 464 households. Therefore, from the beginning of the century to the end of the century, a population increase of 11.4% occurred throughout Çandarlı.

Yazarlar

İrem Menekşe, Metin Menekşe

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Devleti, İzmir, Çandarlı, İdari Teşkilat, Nüfus

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

19 Haziran 2023

Gönderim Tarihi

31 Ocak 2023

Kabul Tarihi

16 Mayıs 2023

Cilt

11

Sayı

35

Yıl

2023

Sayfa

845-874

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1245405

Dosyalar