BUHRANLI DÖNEMİN SADRAZAMLARINDAN AHMED ESAD PAŞA

Özet

XIX.yüzyılda Osmanlı Devleti’nin içine düştüğü buhranı atlatmak için gayret gösteren devlet adamlarından birisi de Ahmed Esad Paşa’dır. Mekteb-i Harbiyye’den, Erkân-ı Harbiyye yüzbaşısı olması ile birlikte devlet kademelerinde görev almaya başlamıştır. Birer defa Dâr-ı Şûrâ-yı Askeriyye reisliği ve Bahriye nâzırlığı ve iki defa sadrazamlık görevlerinde bulunmuştur. Bunun yanında Konya, Suriye ve Aydın valiliklerini yapmıştır. Paris sefâreti ataşemiliterliği görevinde bulunması Batıyı daha iyi tanımasına katkı sağlamıştır. İdareciliği esnasında taltiflerinin yanında azilleri de söz konusudur. Bu azillerin olmasında Ahmed Esad Paşa’nın çevresindekilerin padişahı etki altında bırakması önemli etkenlerden biri olmuştur.
Ahmed Esad Paşa, Cemiyyet-i Tedrîsiyye-i İslâmiyye adlı eğitim kurumunun kurucularındandır. Yine Ahmed Esad Paşa’nın teklifi ile Dârüşşafakati’l- İslâmiyye adıyla bir mektep kurulmuştur. Bu mektepte Ahmed Esad Paşa’nın Paris’ten getirdiği ders programı uygulanmıştır.
Ahmed Esad Paşa, atandığı görevlerin bazılarında birlikte çalıştığı kişilerin teveccühünü kazanmıştır; ancak bu durum yönetimdeki diğer kişilerin onu kıskanmasına ve bir müddet sonra aleyhinde ortam oluşturulmasına sebep olmuştur. Aleyhinde yürütülen faaliyetlerde en büyük argüman da genç ve tecrübesiz bir kişinin nasıl sadrazamlığa atandığı olmuştur. Bu ortam onun Sultan Abdülaziz’in gözünde yıpranmasına neden olmuştur.
Ahmed Esad Paşa, Konya Valisiyken Orta Anadolu’da çıkan kuraklık esnasında gösterdiği basiretli tutumu ile yöre halkının takdirini kazanmıştır. Bu husus şiirlere de yansımıştır.
Ahmed Esad Paşa’nın Balkanlar’da çıkan isyanlarda gerekli inisiyatifi kullanmaması kendisi için eleştiri konusu olmuştur. Buna karşın döneminde ivme kazanan ekonomik buhranda da örnek davranışlar içinde bulunmuştur.

Abstract

One of the statesmen who attempted to get rid of the recession which the Ottoman State fell into in the XIX. century was Ahmed Esad Pasha, too. With the fact that he became an Erkan-ı Harbiyye captain from the Mekteb-i Harbiyye, he started to take charge at the state levels. He served as the chief of the Military Council and minister of the Navy once and a grand vizier twice. In addition, he served as the governor of Konya, Syria and Aydın. His tenure as a military attaché at an embassy in Paris caused him to know the West better. During his administration, in addition to his rewards, there are also dismissals. In these dismissals, that those surrounding Ahmed Esad Pasha influenced the padishah was one of important causes.
Ahmed Esad Pasha is among the founders of the educational institution called Cemiyyet-i Tedrîsiyye-i İslâmiyye. Also, by the proposal of Ahmed Esad Pasha, a school together with the name Dârüşşafakati’l-İslâmiyye. At this school, the curriculum which Ahmed Esad Pasha brought from Paris was applied.
Ahmed Esad Pasha won contentment of persons who he worked together with at some of works which he was appointed to, but this situation led to that other persons in the administration were jealous of Ahmed Esad Pasha and that an environment against him was created after a while. The biggest argument in the activities carried out against him was how a young and inexperienced person was appointed as a grand vizier. This environment led him to become less esteemed in Sultan Abdülaziz’s eyes.
When Ahmed Esad Pasha was Konya Governor, he won appreciation of the local people by his prudent attitude which he showed during a drought that emerged in Central Anatolia. This point was reflected in poems, too.
That Ahmed Esad Pasha did not use the necessary initiative in the rebellions in the Balkans has been a criticism matter for him. On the other hand, he exhibited exemplary behaviors in the economic recession which gained an acceleration during his period, too.

Yazarlar

Çetin Aykurt

Anahtar Kelimeler

Ahmed Esad Paşa, Abdülaziz, Osmanlı Devleti, Osmanlı Maliyesi, Şahsiyet

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

14 Eylül 2024

Gönderim Tarihi

13 Şubat 2024

Kabul Tarihi

19 Mart 2024

Cilt

12

Sayı

40

Yıl

2024

Sayfa

58-66

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1436241

Dosyalar