TÜRKİYE VE İRAN’IN SON YÜZ YILLIK KÜLTÜREL İLİŞKİLERİ VE GELECEK PERSPEKTİFİ

Abstract

Bu makalede, Azerbaycan klasik edebiyatının önemli kollarından biri olan mersiye Türkiye ve İran bölgesel ve uluslararası alanda önemli jeopolitik konuma sahip iki komşu ülkedir. İran Türkiye’nin Doğu’ya açılan kapılarından biri olduğu gibi Türkiye de İran’ın Avrupa’ya ulaşmasında köprü görevi görmektedir. Bu bağlamda iki ülke yüzyıllardır tarihsel, siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkiye sahiptir. İki ülke arasında farklı nedenlere bağlı olarak inişli çıkışlı bir yapıya sahip olan ilişkiler Cumhuriyet’in ilanından sonra yakınlaşmaya başlamıştır. Her iki ülkede yakın zamanlarda benzer siyasi/toplumsal olaylar yaşamıştır. Türkiye’de cumhuriyet ilan edildikten iki yıl sonra Rıza Şah İran’da şahlığını ilan ederek Kaçar Hanedanlığı’na son vermiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında sınır problemleri ile başlayan ilişkiler Rıza Şah’ın Türkiye’yi ziyareti ile altın çağını yaşamıştır. Rıza Şah Türkiye’de gördüğü gelişmeleri İran’da uygulamaya çalışmıştır. İnönü döneminde sürdürülen denge politikasından dolayı yakın ilişkiden kaçınılmıştır. Demokrat Parti döneminde Musaddık’ın Başbakan olduğu 1951-1953 yılları arasında Musaddık’ın Sovyet yanlısı olması dolayısıyla ilişkiler sönük geçmiş ancak sonrasında kültürel anlaşmalar imzalanmıştır. 1960-1980 yılları arası siyasi ve ticari ilişkilerin yanında cemiyetler aracılığı ile kültürel etkinlikler çerçevesinde bir dönem olmuştur. 1979’da İran İslam Devrimi ile İslami bir rejimi benimsemiş ve devrimin ihracı politikası çerçevesinde Türkiye’deki İslami gruplara destek vermiştir. Türkiye 28 Şubat sürecini yaşadığı dönemde İran ile ilişkileri iyice gerilmiştir. AK Parti döneminde ise bölge ülkeleri ile dostane ilişkiler hedeflenmiş bu doğrultuda birçok kültürel anlaşma imzalanmıştır.
Bu çalışmada iki ülkenin son yüz yıllık kültürel ilişkileri ve buna temel sağlayan diğer etkenler irdelenmiştir.

Authors

Cüneyt Dinler

Keywords

Türkiye İran ilişkileri, Kültür, Atatürk, Rıza Şah.

Publication Information

Publication Date

December 14, 2025

Submission Date

September 27, 2023

Accepted Date

October 23, 2025

Volume

13

Issue

46

Year

2025

Pages

1-16

Language

Turkish

Status

Published

Views

1

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1367113

Files