LORD CURZON, ARNOLD JOSEPH TOYNBEE VE İSTANBUL’UN GELECEĞİ HAKKINDA ÜÇ MESELE

Abstract

İngiltere, Kırım Harbi’nde Osmanlı’nın müttefiki olarak Rusya’ya karşı savaşmış, harp sonrası imzalanan Paris Barış Antlaşması’nda Osmanlı Devleti’nin bağımsızlık ve toprak bütünlüğünü güvenceye almıştır. Ancak 1877-78 Osmanlı-Rus Harbi’nde Osmanlı ordusunun aldığı mağlubiyet iki devlet arasındaki ilişkiler açısından ilk önemli dönüm noktasını oluşturmuş ardından 1906’daki sınır anlaşmazlığı sonrası İngiltere, Gelibolu’yu işgal ederek İstanbul’u ele geçirme planlarını uygulamaya koymanın eşiğine kadar gelmiştir. Osmanlı Devleti ile İngiltere arasındaki ilişkiler I. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla aleni düşmanlığa dönüşmüş ve İngiliz karar alıcılar, I. Dünya Savaşı’nın sonralarına doğru, 1918’de, Politik İstihbarat Dairesi ve Şark Komitesi isimleriyle iki önemli birim oluşturmuştur. Bahsi geçen birimler, İstanbul’un işgalinden Lozan Konferansı’na kadar İngiltere’nin karar alma süreçlerine etki etmiştir.
Bu makalede, I. Dünya Savaşı devam ederken, ünlü tarihçi Arnold Joseph Toynbee’nin de aralarında bulunduğu Politik İstihbarat Dairesi ve Lord Curzon başkanlığındaki Şark Komitesi’nin İstanbul ve Boğazlar hakkında oluşturduğu stratejik raporların içeri ortaya konulmaktadır. İngiliz ve Fransız müttefik donanması 1915’te Çanakkale’de ağır hezimete uğradığı esnada, İngiltere, Fransa ve Rusya arasında, İstanbul ve boğazları, zafer ödülü olarak Rusya’ya bırakan gizli bir antlaşma imzalanmıştır. Fakat Şubat 1917’de Rusya’da sosyalist bir devrim patlak verince bütün planlar suya düşmüş, İstanbul’un geleceğinin ne olacağı sorunu İngilizlerin ana gündemi halini almıştır. Bu makalede Lord Curzon ve Arnold J. Toynbee’nin raporları üzerinden İngilizlerin Payitaht İstanbul’un geleceği, boğazların durumu ve Halife-Sultan hakkındaki planları masaya yatırılmaktadır.

Authors

Ferdi Ertekin

Keywords

Lord Curzon, Arnold Joseph Toynbee, İstanbul, Politik İstihbarat Dairesi, Şark Komitesi.

Publication Information

Publication Date

June 14, 2024

Submission Date

February 8, 2024

Accepted Date

April 24, 2024

Volume

12

Issue

39

Year

2024

Pages

194-215

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1434060

Files