ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDEN OSMANLI TÜRKÇESİNE GEÇİŞİ TANIKLAYAN BİR İLMİHÂL

Abstract

İlmihâller, gündelik hayata dair temel dinî bilgiler barındıran eserlerdir. Bu çalışmaya konu olan mensur ilmihâl, Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar Bölümünde 5625 demirbaş numarasıyla kayıtlıdır. Toplam 36 varaktan oluşan eser, kendi içinde üç bölüme ayrılmaktadır: birinci bölümde temel dinî kavramlar, iman ve İslam’ın şartlarından, ikinci bölümde elli dört farzdan, üçüncü bölümde imansız ölmenin sebeplerinden bahsedilmektedir. Metindeki dudak uyumunun durumu ve diğer dil özellikleri, eserin telif tarihi olarak Eski Anadolu Türkçesi ile Osmanlı Türkçesi özelliklerini bir arada bulunduran 17. yüzyılı işaret etmektedir. Eski Anadolu Türkçesinden sonra düz şekilleri de ortaya çıkmış olan -dIr bildirme eki, -nIn ilgi hâli eki, -ım, -im teklik birinci şahıs iyelik eki, birinci ve ikinci şahıs çekimlerinde -dI öğrenilen geçmiş zaman eki, -dIkdA zarf-fiil eki, -sız, -siz isimden isim yapım eki, -lı, -li isimden isim yapım eki; yuvarlak şekli ortaya çıkmış olan -muş, -müş öğrenilen geçmiş zaman eki, bazı kullanımlarda damak ŋ’sinin normal diş n’sine dönüşmesi, -AcAk gelecek zaman eki, bazı sözcüklerin eski şekilleriyle eş zamanlı kullanılması, eserdeki 17. yüzyıl Osmanlı Türkçesine; yuvarlak biçimli -up, üp zarf-fiil eki, -ur ür geniş zaman eki, -dur, -dür fiilden fiil yapım eki; düz biçimli teklik üçüncü şahıs iyelik eki, -ncı, -nci isimden isim yapım eki, -Am teklik birinci şahıs ek-fiil geniş / şimdiki zaman eki, -n belirtme durum eki, başta t sesinin korunması, “o” işaret sıfatının “ol” şeklinde kullanılması, söz varlığına dair bazı sözcüklerin yuvarlak kullanımı, Eski Anadolu Türkçesine tanıklık eden özelliklerdir. Eser, genel olarak kısa, öz, sade, anlaşılır bir dil ve anlatıma sahiptir. Bu çalışma söz konusu eserin transkripsiyonlu çevirisi, yazım özellikleri, dil incelemesi ve tıpkıbasımından oluşmaktadır.

Authors

Hasan Karaca

Keywords

ilmihâl, yazma eser, Türk dili, Osmanlı Türkçesi, Eski Anadolu Türkçesi

Publication Information

Publication Date

June 14, 2025

Submission Date

December 1, 2024

Accepted Date

May 9, 2025

Volume

13

Issue

43

Year

2025

Pages

65-83

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

1

DOI

10.33692/avrasyad.1594601

Files