İNGİLTERE’NİN SURİYE COĞRAFYASINDA NÜFUZ KURMA ÇABASI: NECİP PAŞA ÖRNEĞİ (1841-1842)

Abstract

İngilizler, 1840’ta Rusya, Avusturya, Prusya ve Osmanlı Devleti ile Mehmet Ali Paşa’yı Suriye coğrafyasından uzaklaştıran askeri operasyonlara katılarak Suriye işlerine doğrudan müdahil olmuşlardı. Seferin ardından müttefik güçler, desteklerinin karşılığı olarak Sultan Abdülmecid’den Suriye’de sağlam idari önlemler alacağına dair birtakım sözler almışlardı. İngiltere Dışişleri Bakanı Palmerston ve İngiliz Elçisi Ponsonby, Mehmet Ali Paşa’ya karşı yapılan sefere öncülük ettikleri gerekçesiyle, diğer güçlere nazaran Suriye’de daha fazla söz sahibi olmayı, kazanılmış bir hak olarak görüyorlardı. Çünkü İngilizler, Suriye’de Mehmet Ali Paşa yönetimi döneminde büyük bir nüfuz kaybetmişlerdi ve Fransa karşısındaki çıkarları da ciddi derecede tehlikeye girmişti. İngiliz karar alıcıları, seferin ardından bir daha bu pozisyona düşmemek ve İngiliz çıkarlarını korumak için daha aktif ve müdahaleci bir politika izlemeleri gerektiği sonucuna ulaşmışlardı. Babıâli ise İbrahim Paşa’nın ardından Suriye ahalisinin Sultan’a olan bağlılığını yeniden sağlamak ve Mehmet Ali Paşa’nın etkisini silerek merkezi otoriteyi güçlendirmek amacıyla vilayet genelinde sivil ve askeri anlamda birtakım düzenlemeler yapmıştı. Babıâli, uzun yıllar İstanbul’da Mehmet Ali Paşa’nın kapı kethüdalığı görevini üstlenmiş olan Necip Paşa’yı Ocak 1841’de Şam valiliğine atamıştı. İngilizler, muhafazakâr kişiliği ve Mehmet Ali Paşa’nın ajanı olarak gördükleri Necip Paşa’nın atanmasına büyük bir tepki göstermişlerdi. Hatta Necip Paşa’nın görevden alınması için Babıâli üzerinde yoğun bir baskı uygulamışlardı. Necip Paşa İngiliz memurlarının müdahaleleri ve ortaya attıkları asılsız iddialar neticesinde göreve başlayalı henüz bir yıl geçmeden görev yeri değiştirilmişti. Bu çalışmada, İngiliz ve Osmanlı arşiv kaynakları ışığında Necip Paşa’nın Şam Eyaletindeki yönetimi incelenmiş olup, İngilizlerin hangi gerekçelerle Necip Paşa’yı görevden aldırmaya çalıştıklarına odaklanılmıştır.

Authors

Serdar Bay

Keywords

Osmanlı Devleti, İngiltere, Suriye, Necip Paşa, Şam Eyaleti

Publication Information

Publication Date

June 14, 2025

Submission Date

February 21, 2025

Accepted Date

April 7, 2025

Volume

13

Issue

43

Year

2025

Pages

234-263

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1644333

Files