AFGANİSTAN’DA İNGİLİZ-RUS NÜFUZ MÜCADELESİ VE 1873 UZLAŞISIYLA ŞEKİLLENEN TÜRKİSTAN SİYASETİ

Abstract

Yüzyıllar boyunca Türklere ev sahipliği yapan ve Türklerle özdeşleşen Türkistan coğrafyasının Rusya tarafından sistemli bir şekilde istila edilmesi dikkatle incelenmesi gereken bir konudur. Hindistan’ı sömürgeleştirmek ve korumak isteyen İngiltere’nin Türkistan’ın istilasına karşı Rusya’ya cephe alması çıkar çatışmasının göstergesidir. “Türkistan hanlıkları arasındaki çatışma ortamı, Rusya’nın bölgedeki askeri ilerleyişini kolaylaştırmış ve bu durum karşısında Hindistan’ın güvenliğini korumak isteyen İngiltere, hanlıklarla olan münasebetleri artırmıştır. Bu süreçte birçok İngiliz subay, gezgin, devlet adamı ve kâşif Türkistan coğrafyasına gitmiş ve saha ile ilgili stratejik bilgiler toplamıştır. Bu çalışma, 19. yüzyılda İngiltere ve Rusya arasında Türkistan’da yaşanan jeopolitik rekabetin Afganistan üzerindeki yansımalarını incelemektedir. “Büyük Oyun” (The Great Game) olarak adlandırılan bu süreçte, İngiltere Hindistan’daki çıkarlarını korumak amacıyla Afganistan’ı bir tampon bölge olarak konumlandırırken, Rusya ise Türkistan üzerinden güneye doğru ilerleyerek Hindistan’a ulaşmayı hedeflemiştir. Çalışmada, İngiltere’nin Afganistan’a yönelik diplomatik ve askerî hamleleri, Afgan iç siyasetine müdahale çabaları ve sınır belirleme girişimleri detaylı biçimde ele alınmıştır. Aynı şekilde Rusya’nın Türkistan’daki yayılmacı siyaseti ve bu bölge üzerinden kurduğu stratejik üstünlük analiz edilmiştir. Afganistan’ın jeopolitik konumu, bu iki emperyal güç arasında bir denge unsuru olmaya zorlanmış, Afgan Emirliği’nin denge politikası da bu bağlamda şekillenmiştir. Arşiv belgeleri, dönemin seyyah raporları ve diplomatik yazışmalar ışığında hazırlanan bu çalışma, Afganistan’ın yalnızca bir mücadele sahası değil, aynı zamanda İngiltere ve Rusya’nın Asya’daki politik rekabetlerinin merkezi hâline geldiğini ortaya koymaktadır.

Authors

İlker Türkmen

Keywords

Büyük Oyun, Afganistan, Türkistan, İngiltere, Rusya, Sömürgecilik, Jeopolitik Rekabet.

Publication Information

Publication Date

September 14, 2025

Submission Date

April 12, 2025

Accepted Date

May 26, 2025

Volume

13

Issue

44

Year

2025

Pages

496-516

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1674920

Files