TEORİDEN PRATİĞE: ETNOPEDAGOJİ DİSİPLİNİ İÇERİSİNDE MASALLAR NASIL TAHLİL EDİLMELİDİR?

Abstract

20.yy’ın üçüncü çeyreğine doğru eğitim disiplini içerisinde yeni bir yön olarak ortaya atılan etnopedagoji kavramı; bir milletin ülküselleştirdiği insanı elde etmek için uygulanan çocuk yetiştirme bilgisi ve biçimi olarak tanımlanır. Milli ideoloji eğitimi olarak da bilinen etnopedagoji disiplini, folklor formlarında aktarılan bilgi ve deneyim belleğine bağlı asırlık halk eğitim fikirlerinin tespit edilerek çağdaş eğitim sistemi içerisine entegre edilmesini amaçlayan bir uygulama alanıdır.
Bu bağlamda etnopedagogların geleneksel eğitim ölçütlerini değerlendirdikleri folklor ürünlerinden birisinin de masallar olduğunu söylemek mümkündür. Masallar içerisinde barındırdığı kültürel ve ahlaka dayalı evrensel mesajlar sayesinde disiplinin kurucusu Volkov’dan itibaren özel bir çalışma alanı olarak dikkat çekmiştir. Ancak masalların asırlık halk bilgeliği açısından önemi vurgulanmasına rağmen etnopedagoglar tarafından folklor disiplininin doğası yeterince anlaşılamadığından dolayı genelinde folklor ürünlerinin özelinde ise masalların tahlil sürecinde sistematik hataya düşmüşlerdir.
Nitekim etnopedagogların yaklaştığı ölçüde dünya üzerindeki herhangi bir ülkenin herhangi bir masal metninde tespit edilebileceği üzere doğruluk, dürüstlük, çalışkanlık, yardımseverlik gibi evrensel mesajların tespit edilmesi kültür addedilerek asıl kültürel unsurlar baypas edilmiştir. Dolayısıyla masal türünün evrensel mesajlar ve kültürel çıktıların birlikteliğinde iki loblu bir yapısının olduğu göz önünde bulundurulmamış, dahası folklor disiplininin doğası etnopedagoglar tarafından idrak edilememiştir. Bu bağlamda bu çalışmada, Türkmensahra’dan derlenen Allahyâr ile Hüdayâr masalı özelinde masalların etnopedagojik tahlilinde nasıl bir metodoloji izlenmesi gerektiğine ilişkin Richard Bauman’ın ortaya koyduğu bağlam çeşitlerinden hareketle bir tahlil denemesi yapılmış ve başlıca şu sonuçlara ulaşılmıştır:
Folklor disiplininin etnopedagoji disiplinine salt malzeme sunmakla kalmayıp aynı zamanda da otuzu aşkın kuram, yöntem ve tekniğiyle geniş bir metodolojik çerçeve sunduğu görülmüştür. Allahyâr ile Hüdayâr masalının tahlilinde izlenen yapısal etnopedagojik yöntemin kültüre has unsurlarla evrensel mesajların ortaya konulmasında oldukça işlevsel olduğu görülmüş ve bu yapısal çözümleme yönteminden hareketle Türk kültür ekolojisi masal hazinesine ilişkin etnopedagojik kültür evreni veri tabanının oluşturulabileceğine kanaat getirilmiştir.

Authors

Recep Koçak

Keywords

Etnopedagoji, Folklor, Masallar, Sosyo-Kültürel Bağlam, Türkmensahra

Publication Information

Publication Date

September 14, 2025

Submission Date

April 5, 2025

Accepted Date

July 21, 2025

Volume

13

Issue

44

Year

2025

Pages

100-118

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1670400

Files