İRANLI BÜROKRATLARIN ŞUUBİYYE HAREKETİNDEKİ ROLÜ: ERKEN ABBÂSÎ DÖNEMİ

Özet

Pek çok Emevî halifesinin ırkçı politika ve uygulamaları, İslâm toplum yapısını sarsacak ciddi krizlere yol açmıştı. Bu dönemdeki zor koşulların mağdurları olan imparatorluğun Arap olmayan (Mevâlî) halkları, söz konusu halifelerin şovenist tutumlarından dolayı, ırk temelinde adil olmayan ve ayrımcı kanunlara maruz kalmışlardı. Hilafetin Emevîlerden Abbâsilere geçişi, Mevâlî unsurların Arabizme reaksiyon göstermesine olanak tanıyacaktı. Sekizinci yüzyılın ortalarında, İslâm dünyası, Şuûbiyye olarak isimlendirilecek, edebî ve ilmî bir akımın doğuşuna tanıklık etti. Çoğunluğu Fars asıllı olan akımın temsilcileri (Şuûbiler) edebiyat, tarih, tercüme vb. alanlardaki eserleri ve çalışmalarıyla Arap ırkçılığına tepki gösterdiler. Mevcut araştırmanın iki ödevinden biri, İranlı devlet adamlarının ve üst düzey memurların Şuûbiyye hareketinin ilerleme kaydetmesindeki etkisini tespit etmektir. Diğeri ise, günümüz araştırmacılarının Şuûbilerin nihai hedefi hakkındaki farklı argümanlarını tetkik ve mukayese etmektir. Mevcut bilgi ve bulgular ışığında, çalışma, İranlı taraftarlarının öğretisinin yayılmasında etkin bir rol oynadığı Şuûbiyye’nin apolitik bir akım olduğu sonucuna ulaşmıştır.

Abstract

The racist policies and practices of many Umayyad caliphs caused serious crises which would undermine the Islamic social structure. The non-Arab (the Mawali) peoples of the empire, who were victims of the difficult circumstances in this period, had been exposed to unfair and discriminatory laws on the basis of race due to these caliphs’ chauvinist attitudes. The transition of the caliphate from the Umayyads to the Abbasids would enable the Mawali elements to react against the Arabism. In the middle of the eighth century, the Islamic world witnessed the genesis of a literary and scholarly movement which would be called as the Shuubiyya. The representatives of the movement (the Shuubis), the majority of whom were Persians, reacted to Arab racism with their works and studies in various fields such as literature, history and translation. One of the two tasks of the current paper is to determine the impact of Persian statesmen and high-ranking officials on the development of the Shuubiyya movement. The other is to scrutinize and compare modern researchers’ different arguments about the ultimate target of the Shuubis. In the light of present knowledge and findings, the conclusion which this study reaches is that the Shuubiyya, whose Persian supporters played an active role in the spread of its doctrine, was an apolitical movement.

Yazarlar

Ömer Faruk Çakır, Mert Doğan

Anahtar Kelimeler

Irkçılık, Şuûbiyye Akımı, Şuûbiler, İranlı Bürokratlar, Abbâsî Dönemi.

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

15 Mart 2026

Gönderim Tarihi

21 Mart 2025

Kabul Tarihi

9 Mayıs 2025

Cilt

14

Sayı

1

Yıl

2026

Sayfa

24-40

Dil

İngilizce

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1662189

Dosyalar