İRANLI BÜROKRATLARIN ŞUUBİYYE HAREKETİNDEKİ ROLÜ: ERKEN ABBÂSÎ DÖNEMİ

Abstract

Pek çok Emevî halifesinin ırkçı politika ve uygulamaları, İslâm toplum yapısını sarsacak ciddi krizlere yol açmıştı. Bu dönemdeki zor koşulların mağdurları olan imparatorluğun Arap olmayan (Mevâlî) halkları, söz konusu halifelerin şovenist tutumlarından dolayı, ırk temelinde adil olmayan ve ayrımcı kanunlara maruz kalmışlardı. Hilafetin Emevîlerden Abbâsilere geçişi, Mevâlî unsurların Arabizme reaksiyon göstermesine olanak tanıyacaktı. Sekizinci yüzyılın ortalarında, İslâm dünyası, Şuûbiyye olarak isimlendirilecek, edebî ve ilmî bir akımın doğuşuna tanıklık etti. Çoğunluğu Fars asıllı olan akımın temsilcileri (Şuûbiler) edebiyat, tarih, tercüme vb. alanlardaki eserleri ve çalışmalarıyla Arap ırkçılığına tepki gösterdiler. Mevcut araştırmanın iki ödevinden biri, İranlı devlet adamlarının ve üst düzey memurların Şuûbiyye hareketinin ilerleme kaydetmesindeki etkisini tespit etmektir. Diğeri ise, günümüz araştırmacılarının Şuûbilerin nihai hedefi hakkındaki farklı argümanlarını tetkik ve mukayese etmektir. Mevcut bilgi ve bulgular ışığında, çalışma, İranlı taraftarlarının öğretisinin yayılmasında etkin bir rol oynadığı Şuûbiyye’nin apolitik bir akım olduğu sonucuna ulaşmıştır.

Authors

Ömer Faruk Çakır, Mert Doğan

Keywords

Irkçılık, Şuûbiyye Akımı, Şuûbiler, İranlı Bürokratlar, Abbâsî Dönemi.

Publication Information

Publication Date

March 15, 2026

Submission Date

March 21, 2025

Accepted Date

May 9, 2025

Volume

14

Issue

1

Year

2026

Pages

24-40

Language

English

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1662189

Files