YIKIMDAN İNŞAYA MOĞOLLAR: HÜLEGÜ HAN’IN AZERBAYCAN VE DOĞU ANADOLU’DAKİ TASARRUFLARI ÖZELİNDE

Abstract

1218’de meydana gelen Otrar hadisesinin akabinde başlayan Çingiz Han’ın meşhur batı seferi özellikle İslam dünyasında telafisi çok güç tahribat ve yıkıma sebep olmuştur. Takip eden yıllarda Türk-İslam beldeleri tarımdan, kültür ve sanata sözü edilen tahribattan derinden etkilenmiştir. Aynı şekilde Hülegü Han’ın İran’a gönderilmesiyle Ortadoğu’da da ilk zamanlarda benzer olaylar yaşanmıştır. Çok sayıda yerleşim yeri tahrip edilirken, sakinleri katliama maruz kalmıştır. Yeni hedefi Suriye ve Mısır olan Hülegü Han’ın, Memlûkler üzerine gönderdiği ordunun 1260’ta Ayn Calut’ta yenilmesi önemli bir dönüm noktası oldu. Alınan bu ilk yenilgi siyasi-askeri açıdan en azından bir süreliğine savunma durumuna geçmeyi gerektiriyordu. Zira bölgede kalıcılığı sağlamak öncelikli politika olmalıydı. Bu ise sivil ve askeri bir takım reformların yapılmasına bağlıydı.
Hülegü Han, idari merkez olarak Azerbaycan ve Doğu Anadolu’yu seçti. Nitekim birbirini tamamlayan bu iki coğrafya emri altındaki büyük orduyu besleyebilecek otlaklara sahip olmakla birlikte; çevresinde yer alan pek çok bölge arasında geçişi sağlayan bir kavşak durumundaydı. Bu özelliği ticari olduğu kadar askeri açıdan da bölgeyi önemli kılmaktaydı. Ayrıca bölgeye hâkim olmak, Azerbaycan otlakları üzerinde hak iddia eden Altın Orda’ya karşı da bir tedbir niteliği taşıyordu. Bu maksatla bölgeye çok sayıda askeri birlik konuşlandıran Hülegü Han, bölgenin önemli yaylak ve kışlaklarını bir eyalet sınırları içerisine aldı. Hülasa bu çalışma Hülegü Han’ın sözü edilen bölgenin, kurduğu devletin iç ve dış dinamiklerindeki önemine binaen idari, askeri ve sosyo-kültürel alanlarda yapmış olduğu faaliyetleri tarih biliminin analiz yöntemi çerçevesinde, dönemin temel kaynakları ve bu sahada yapılan araştırmalar ışığında incelemektedir.

Authors

Erol Keleş

Keywords

Hülegü, Azerbaycan, Doğu Anadolu, Kışlak, İnşa, İdari, Askeri.

Publication Information

Publication Date

December 14, 2025

Submission Date

March 28, 2025

Accepted Date

September 12, 2025

Volume

13

Issue

46

Year

2025

Pages

54-68

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1667923

Files