SOĞD HARFLİ ESKİ TÜRKÇE METİNLERDE SES OLAYLARI

Özet

Soğd Harfli Eski Türkçe metinler, klasik Budist Uygurca metinlerde kullanılan standart Uygur alfabesinin imlâsı ve yazı karakterlerinden pek çok açıdan farklı özelliklere sahiptir. Bu metinler yalnızca yazı tipi ve imlâ bakımından değil; fonolojik, morfolojik ve leksik açılardan da standart Eski Uygurca külliyattan ayrılan ilginç özellikler sergiler. Bu makalede Uygurca metinler içinde özel bir konuma sahip Soğd harfli Eski Türkçe metinlerde meydana gelen belli başlı ses olayları ele alınacaktır. Söz konusu metinlerde tesadüf edilen ses olaylarının genellikle eskicil dil özellikleri olduğu anlaşılmaktadır. Bunun yanında çalışmada Soğd harfli metinlerde karşılaşılan ses olaylarından bir kısmının Eski Türkçe metinler için ileri sayılabilecek dil özellikleri olduğu ve bunun diyalekt karışması ile ilgili olduğu görülecektir. Soğd harfli Eski Türkçe metinlerde klasik dönem Budist eserlerinde olduğu gibi standart bir yazım mevcut olmadığı için, bu metinlerin yazıcılarının sözcükleri bir imlâ geleneğine göre yazmadıkları, konuştukları veya duydukları biçimi olduğu gibi yansıtma gayreti içinde oldukları anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bu metinler üzerinden birtakım ağız özelliklerini tespit etmek de mümkün olmaktadır. Ek olarak Soğd harfli Eski Türkçe metinler, diğer Eski Uygurca eserlerle mukayese edildiğinde, inceleme konusu metinlerde çok daha yoğun bir şekilde tesadüf edilen ses olaylarının varlığı da ayrıca dikkati çekmektedir. Tüm bu incelemeler neticesinde söz konusu metinlerin Eski Türkçe araştırmaları için özel bir konumda olduğu görülmektedir.

Abstract

Old Turkic texts in Sogdian script differ in many ways from the orthography and fonts of the standard Uyghur alphabet used in classical Buddhist Uyghur texts. These texts exhibit interesting features that distinguish them from the standard Old Uyghur Buddhist corpus not only in terms of script and orthography, but also in terms of phonological, morphological and lexical features. In this article, certain sound changes occurring in Old Turkic texts in Sogdian script, which have a special place among Uyghur texts, will be discussed. It is understood that the sound changes encountered in the texts in question are generally early linguistic features. In addition, the study will show that some of the sound changes observed in the texts in the Sogdian script represent relatively advanced linguistic features for Old Turkic, and that this is related to interference of dialectical features. Since there was no standard orthography in Old Turkic texts in the Sogdian script, unlike in the classical Buddhist works, it can be understood that the scribes of these texts did not write the words according to an established spelling tradition, but rather attempted to reflect the forms as they spoke or heard them. Therefore, it is possible to identify some dialect characteristics through these texts. In addition, when the Old Turkic texts with Sogdian letters are compared with other Old Uyghur texts, the presence of phonetic events that occur much more intensely in the texts under study is also noteworthy. As a result of all these analyses, it becomes clear that these texts occupy a special position for Old Turkic studies.

Yazarlar

Buket Nur Kırmızıgül Şimşek

Anahtar Kelimeler

Uygur Alfabesi, Eski Türkçe, Soğd Yazısı, Fonoloji, Diyalektikal Özellikler

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

14 Haziran 2025

Gönderim Tarihi

7 Mart 2025

Kabul Tarihi

25 Nisan 2025

Cilt

13

Sayı

43

Yıl

2025

Sayfa

309-321

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1653379

Dosyalar