XVII. VE XVIII. YÜZYIL ORTALARINDA OSMANLI-İRAN MÜNASEBETLERİNDE AFGAN VE ÖZBEK MESELELERİ

Abstract

Osmanlı Devleti’nin İran coğrafyasındaki hâkimiyet mücadelesi ve bu coğrafyada farklı devletler ile toplulukların etkileşimi tarihte önemli bir yere sahiptir. Avrasya’ya dâhil İran gibi köklü ve geniş bir coğrafyada Özbek ve Fars topluluklarının yanı sıra Afgan unsurla-rının varlığı ile siyasi ve sosyolojik yapısı geçmişte olduğu gibi bugün de kritik meselelerden birini oluşturur. Bu kritik meseleler tarihte şiddetli bir şekilde karşı karşıya gelen Osmanlı ve Safevîler ile sonrasında gelen İran devletlerini ortak bir paydada buluşmaya itmiştir. Bu ortak paydanın en önemli hususlarından biri bölgede yaşayan halkın ülke sınırlarını tehdididir. İran coğrafyasındaki yerel halklar ve bu halkların yaşayış tarzlarıyla idare edilme biçimleri özellik-le bölgeye hâkim ya da bölge üzerinde kuruluş aşamasında olan devletler için sürece göre ya-şanan karışıklıkların değişmez bir gerçekliğidir. Bölgedeki Afgan ve Özbek halkları yüzyıllar-ca bu gerçekliğin önemli parçası olmuşlardır. Bölgedeki bu topluluklar Osmanlı-İran çıkarları doğrultusunda her iki devletin siyasi ve ticari ilişkilerinde rol oynamışlardır. Bu çalışmada Osmanlı-İran siyasi ve diplomatik ilişkileri ile sınır güvenliklerinde Afgan ve Özbeklerin rolü ortaya konulmuştur. Osmanlı Devleti’nin önemli sınır sancaklarından biri olan Bayezid san-cağındaki Özbek, Afgan ve diğer pek çok aşiret ve topluluğun hareketliliği Osmanlı-İran sınır meseleleri ile güvenliğine örnek teşkil eder. Osmanlı Arşiv kaynaklarında bu hususla ilgili önemli vesikalar yer almaktadır.

Authors

Sibel Orhankazi

Keywords

Osmanlı, safevi, İran, Özbek, Afgan

Publication Information

Publication Date

June 14, 2025

Submission Date

March 23, 2025

Accepted Date

May 16, 2025

Volume

13

Issue

43

Year

2025

Pages

356-368

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

Files