MOĞOLCA BUDİST METİNLERDE ESKİ UYGURCADAN KOPYA KALIP SÖZLER

Abstract

Türkçenin ve Moğolcanın söz varlığında ortak ve benzer birçok sözcük bulunmaktadır. Bunların bir kısmının Türkçe veya Moğolca kökenli olduğu açıkken bir kısmına bu iki dilden hangisinin kaynaklık ettiğini belirlemek güçtür. Ayrıca, Türk-Moğol dil ilişkileri sonucunda Türkçeden Moğolcaya kopyalandığı bilinen sözcüklerin tam olarak hangi dönemde kopyalandığını tespit etmek de her zaman mümkün değildir. Ancak bazı sözcükler özelinde fonetik, morfolojik, semantik vb. dillik ölçütler aracılığıyla birtakım saptamalar yapılabilmektedir. Özellikle Türkçe kökenli sözcüklerin, Türkçenin tarihî değişkelerinde kazandıkları yan ve mecaz anlamlarla tarihî Moğol yazı dili metinlerinde yer alması ya da Türkçenin farklı dönemlerine özgü söz varlığı unsurlarının bu metinlerde tanıklanması, kopyalama sürecinin tespitinde ve Türk-Moğol dil ilişkilerinin çeşitli açılardan ele alınmasında önemli bir rol oynamaktadır. Bu durum, yalnızca sözlük düzeyindeki etkileşimleri değil, aynı zamanda tarihî metin üretiminde dilin işlevselliğini ve kültürlerarası aktarımın yönünü de ortaya koymaktadır. Ortak ve benzer söz varlığına dair yapılan karşılaştırmalı incelemeler ise Türk-Moğol dil ilişkilerinin katmanlı yapısını çözümlemeye önemli katkılar sağlamaktadır. Bu çalışmada, Moğolca Budist metinlerin incelenmesi sırasında tespit edilen Eski Uygurca kaynaklı kalıp sözler ele alınmıştır. Çalışma kapsamında, ilgili kalıp sözlerin büyük bir kısmının yalnızca Moğolca Budist metinlerde yer aldığı belirlenmiş; elde edilen veriler ışığında Uygurların Moğolca Budist terminolojisinin oluşumuna sağladığı katkılar değerlendirilmiştir. Son olarak Türk-Moğol dil ilişkilerinin sadece coğrafi yakınlıkla değil, çeşitli gereksinimlerle şekillendiği ve sürdürüldüğü vurgulanmıştır.

Authors

Asuman Baş

Keywords

Eski Uygurca, Moğol yazı dili, Budizm, kopyalama, kalıp sözler

Publication Information

Publication Date

June 14, 2025

Submission Date

March 25, 2025

Accepted Date

April 25, 2025

Volume

13

Issue

43

Year

2025

Pages

369-380

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

Files