HERKESİN MATEMİ KENDİ RENGİNDEDİR: YASIN KÜLTÜREL İNŞASI ÜZERİNE DİSİPLİNLERARASI BİR İNCELEME

Abstract

Bu çalışma, bireysel bir deneyim olarak ölümün ardından gelişen yas sürecini; folklorik, kültürel ve sosyolojik bağlamlarda ele alarak çok katmanlı bir perspektif sunmayı amaçlamaktadır. Hz. Mevlânâ’nın “Herkesin ölümü kendi rengindedir.” sözüne atıfla, ölüm ve matemin bireysel farklılıklar kadar toplumsal ve kültürel yapılar içinde nasıl çeşitlendiği tartışılmaktadır. Modern toplumlarda bireysel kimliğin ön plana çıkması, sekülerleşmenin yaygınlaşması ve dijital teknolojilerin gündelik yaşama nüfuzu, yas deneyimlerinin geleneksel formlardan saparak daha bireyselleşmiş ve çoğullaşmış biçimlerde yaşanmasına neden olmuştur. Çalışmada yas, yalnızca psikolojik bir tepki değil; kültürel sembollerin, kolektif belleğin, anımsama pratiklerinin ve toplumsal kimliklerin üretildiği bir alan olarak ele alınmaktadır. Halkbilimi bakış açısıyla, Anadolu kültüründe yasın ifadesinde kullanılan ritüeller, sözlü kalıplar kolektif ritüel biçimleri ve sembolik davranış biçimleri analiz edilmiştir. Siyah giyme, yas hamamı, ölü yemeği, helva kavurma, lokma dağıtma gibi uygulamalarla birlikte toplumsal cinsiyete bağlı yas ifade biçimleri, bu çerçevede değerlendirilmiştir. Öte yandan sosyolojik yaklaşım doğrultusunda, toplumsal cinsiyet, sınıf ve etnik kimlik gibi değişkenlerin yas süreçleri üzerindeki belirleyici rolü incelenmiştir. Ayrıca dijitalleşmeyle birlikte ortaya çıkan yeni yas pratikleri ve sosyal medya üzerinden kurulan anma biçimleri, geleneksel ve çağdaş matemin karşılaştırmalı olarak ele alınmasını sağlamaktadır. Bu çalışmada, yasın sadece bireysel bir deneyim değil; kültürel normlar, toplumsal roller ve dijital çağın etkisiyle biçimlenen çok katmanlı bir toplumsal olgu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Geleneksel halk kültürü ile çağdaş sosyolojik dinamikler arasındaki etkileşim, matemin ifade biçimlerini ve anlam çerçevesini dönüştürmektedir.

Authors

Mutlu Özgen, Ömer Canpolat

Keywords

Yas Kültürü, Halkbilimi, Sosyoloji, Dijitalleşme ve Matem, Kolektif Bellek.

Publication Information

Publication Date

December 14, 2025

Submission Date

June 12, 2025

Accepted Date

August 4, 2025

Volume

13

Issue

46

Year

2025

Pages

270-290

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1718754

Files