1914-1923 DÖNEMİ TÜRKİYE'NİN İKİ FARKLI KUZEY KAFKASYA YAKLAŞIMININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Bu çalışmada, Osmanlı Devleti’nin yıkılıp Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu, Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele’nin yaşandığı dönem olan 1914-1923 yılları arasında Türkiye'nin iki ayrı Kuzey Kafkasya yaklaşımı ele alınmıştır. Türkiye aynı bölgeye dair niçin iki ayrı tutum sergilemiştir? Hangi şartların değişimi onu farklı politikalar üretmeye zorlamıştır? Bu sorulara cevap bulmak için tarihsel çerçevede söz konusu dönemin arşiv belgeleri baz alınmış, yapılan diğer çalışmalar da göz önünde bulundurulmuştur. Elde edilen bulgular çerçevesinde Türkiye’nin her iki tutumunun, Kafkasya’da Türk ve Müslüman unsurların mevcudiyetini devam ettirme amacını güttüğü anlaşılmaktadır. Ancak dünyanın, bölgenin ve Türkiye’nin şartlarında yaşanan gelişmeler ve zorunlu değişimler, bu amacı gerçekleştirebilmek için farklı politikalar üretmeyi mecbur kılmıştır. Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı’nın Birinci Dünya Savaşı’nda kıyasıya mücadele ettiği cephe Kafkasya’dır. Doğu Anadolu’nun bile Rusların eline geçtiği cephede, Bolşevik İhtilali sebebiyle şartlar değişince, Osmanlı’nın bölgede Rusya ile arasında bir tampon devlet kurma siyasetini geliştirdiği görülmüştür. Rusların Ermenileri öncelemesine karşı Osmanlı Devleti, Azerbaycan ve Dağıstan’a büyük önem vermiştir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş aşamasında sergilediği Kafkasya tutumu ise Mondros Mütarekesi sonrası Osmanlı kuvvetlerinin boşalttığı bölgeye yerleşen İngiltere’ye karşı Ruslarla işbirliğidir. Ortak düşman İngiltere’ye karşı Türkiye, Rusya’nın mali ve askeri desteğini almak için bölgenin Dağıstan ve Azerbaycan kimliğiyle Bolşevikleşmesini kabul etmek zorunda kalmıştır. Ermeniler lehine toprak talep eden Rusya’yı vazgeçirmek içinse Kuzey Kafkasya’daki olayları kullanmıştır. Türkiye’nin bölgeden kopmama çabaları Sovyetler Birliği’nin tesisiyle son bulmak zorunda kalmıştır. Türkiye’de yapılan çalışmaların daha çok Güney Kafkasya üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu çalışma, söz konusu dönemde Kuzey Kafkasya’daki gelişmelere Türkiye’nin sergilediği iki ayrı tutumu incelemesi açısından değerlidir.

Authors

Mehmet Ali Bolat

Keywords

Kuzey Kafkasya, Türkiye, Rusya, Türk-Rus İlişkileri, Osmanlı.

Publication Information

Publication Date

December 14, 2025

Submission Date

September 3, 2025

Accepted Date

November 19, 2025

Volume

13

Issue

46

Year

2025

Pages

497-518

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1777766

Files