OSMANLI TAŞRA MUTFAĞI: 18. YÜZYIL DİYARBEKİR MUTFAĞINA SOSYOLOJİK BİR BAKIŞ

Abstract

Şeriye sicilleri, Osmanlı toplumunun gündelik yaşamına, ekonomik faaliyetlerine ve tüketim alışkanlıklarına dair önemli veriler sunan kaynaklar arasında yer almaktadır. Kadı sicilleri olarak da adlandırılan bu kaynak seti, dönemin mutfak kültürü ve beslenme pratikleri hakkında somut veriler sunarak, hangi gıda maddelerinin tüketildiği, mutfaklarda hangi malzemelerin kullanıldığı ve toplumsal sınıflar arasındaki beslenme farklılıkları gibi konulara ışık tutmaktadır. Bu çalışma Osmanlı toplumundaki yemek kültürünü dönemin Diyarbekir şer’iyye sicillerinde bulunan tereke kayıtları üzerinden incelemektedir. Ayrıca sınıf, cinsiyet ve dini kimlik gibi değişkenlere bağlı olarak dönemin mutfak pratiklerindeki farklılaşmaların açığa çıkarılması çalışmanın odaklandığı konular arasındadır. Çalışmanın temel amacı ise 18. yüzyılın ikinci yarısında Diyarbekir’de yaşayan bireylerin tereke kayıtlarını inceleyerek Osmanlı toplumundaki yemek kültürü ve beslenme alışkanlıklarını ortaya koymaktır. Başka bir deyişle, Osmanlı hakimiyeti altındaki Diyarbekir’de yaşamış bireylerin mutfak ve yemek pratiklerini analiz etmek ve bu çerçevede Osmanlı mutfağına dair sosyolojik bir değerlendirme sunmaktır. Tarihsel sosyoloji yaklaşımıyla gerçekleştirilen bu araştırmanın temel kaynağı dönemin Amid mahkemesinde tutulan 3757 numaralı şer‘iyye sicili defteridir. Çalışma kapsamında, farklı toplumsal sınıflardan, cinsiyetlerden ve dini gruplardan bireylere ait miras kayıtları (terekeler) incelenerek, sahip oldukları mutfak eşyaları ve besin maddeleri üzerinden dönemin mutfak kültürü analiz edilmiştir. Çalışmada Osmanlı toplumunda gündelik yaşamın önemli bir parçası olan yemek ve mutfak pratiklerinin toplumsal yapıdaki sınıf, cinsiyet ve dini kimlik gibi temel değişkenlerin etkisiyle şekillendiği ve farklılaştığı görülmüştür.

Authors

Nazife Gürhan

Keywords

Osmanlı, yemek, kültür, şer’iyye sicili, tarihsel sosyoloji

Publication Information

Publication Date

October 14, 2025

Submission Date

May 14, 2025

Accepted Date

July 2, 2025

Volume

13

Issue

45

Year

2025

Pages

150-170

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1699365

Files