BATIDAN DOĞUYA KADİM KADIN FİGÜRLERİNİN GÖSTERGEBİLİMSEL OKUMASI: ARTEMİS, BANU ÇİÇEK VE HUA MULAN ÖRNEKLERİ

Abstract

Bu çalışma, farklı kültürlerdeki kadın kahramanların mit ve halk anlatılarındaki temsil biçimlerini göstergebilimsel bir yöntemle incelemektedir. Mitler ve halk anlatıları, toplumların hafızasını, normatif düzenini ve cinsiyet rollerini sembolik düzeyde kodlayan ideolojik metinler olarak değerlendirilir. Bu bağlamda kadın kahraman figürleri, hem toplumsal düzenin sınırlarını temsil eden hem de bu sınırları ihlal ederek yeniden tanımlayan işlevsel göstergeler olarak öne çıkar. Çalışmada Yunan mitolojisinden Artemis, Türk anlatı geleneğinden Banu Çiçek ve Çin kültüründen Hua Mulan karakterleri ele alınmış; bu figürler, farklı coğrafyalara özgü değerleri yansıtırken ortak semboller ve anlatı kalıpları üzerinden karşılaştırmalı bir çözümlemeye tabi tutulmuştur. Araştırmada Greimas’ın göstergebilimsel çözümleme modeli kullanılmış; eyleyen modeli, göstergebilimsel dörtgen ve anlatı izlencesi aracılığıyla kahramanların işlevleri çözümlenmiştir. Bu yöntem, anlatıların yüzeydeki kurgusal örgüsünü aşarak, onların derin yapılarında yer alan kültürel ve ideolojik kodları açığa çıkarma imkânı sunmuştur. İncelemeler sonucunda üç anlatıda da öyküyü başlatan ve yönlendiren unsurun “baba” figürü olduğu görülmüştür. Baba, kimi zaman destekleyici, kimi zaman engelleyici bir rol üstlenmiş, fakat her durumda kahramanın kimlik inşasında belirleyici bir konumda yer almıştır. Sonuç olarak Artemis, Banu Çiçek ve Hua Mulan; bağımsızlık, toplumsal sorumluluk, aile onuru ve cinsiyet rollerine direnç gibi ortak temaları paylaşmakta, fakat bunları kendi kültürel bağlamlarına özgü biçimlerde yansıtmaktadır. Böylece kadın kahramanlar, hem tarihsel hafızanın taşıyıcıları hem de evrensel ölçekte kadınlık deneyiminin çeşitliliğini temsil eden simgeler olarak değerlendirilmektedir.

Authors

Serap Bozkurt Güvenek

Keywords

Mitoloji, Halk Anlatıları, Kadın Kahramanlar, Göstergebilim, Anlatı Çözümlemesi, Artemis, Banu Çiçek, Hua Mulan.

Publication Information

Publication Date

March 15, 2026

Submission Date

October 6, 2025

Accepted Date

December 29, 2025

Volume

14

Issue

1

Year

2026

Pages

216-236

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1797938

Files