İLHANLI YÖNETİMİNDE BÜROKRATİK DEVAMLILIK: ZENGÎ/FERYÛMEDÎ AİLESİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Abstract

Cengiz Han’ın torunu Hülegü tarafından İran merkezli şube bir Moğol devleti olarak kurulan İlhanlılar, Horasan bölgesine siyasî, askerî ve idarî bakımdan özel bir önem atfetmiştir. Horasan, İlhanlılar döneminde stratejik ve idarî açıdan ayrıcalıklı bir konuma sahip olmuş ve bu nedenle bölgenin idarî teşkilatı ile bürokratik yapısı devletin genel siyasî stratejisi içinde önemli bir rol oynamıştır. Bu makale, İlhanlılar döneminde Horasan bölgesinde bürokratik sürekliliğin, idarî geleneklerin ve yerel elitlerin devlet mekanizmasına dâhil edilmesinin kurumsal bir örneği olarak Zengî/Feryûmedî ailesini incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, Moğol istilâsının ardından İlhanlıların İran coğrafyasındaki siyasal hâkimiyetlerini meşrulaştırma ve pekiştirme sürecinde yerleşik İran bürokratik geleneğiyle kurdukları ilişkilerin niteliğini bir aile örneği üzerinden analiz etmektir. Bu bağlamda Zengî/Feryûmedî ailesinin kökenine dair rivayetler, tarihî, biyografik ve edebî kaynakların verileri doğrultusunda değerlendirilmekte; ailenin önde gelen mensuplarının idarî kariyerleri, atandıkları görevler, yürüttükleri mâlî, idarî ve siyasî faaliyetler ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Çalışmada özellikle İlhanlı idaresi altında bu ailenin birkaç kuşak boyunca vezirlik, müstevfîlik ve diğer yüksek dereceli görevlerde bulunmasının Moğol yönetiminin yerel unsurlarla kurduğu pragmatik ittifakları nasıl kurumsallaştırdığına ışık tuttuğu vurgulanmaktadır. Bu durum İlhanlıların yalnızca askerî güç ve siyasî baskı yoluyla değil aynı zamanda İran’ın köklü idarî mirasını dönüştürerek yeniden nasıl etkin bir biçimde kullandığını ve yerli bürokratik kadrolarla iş birliği içinde yönetimlerini sürdürdüklerini göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, Zengî/Feryûmedî ailesi örneği üzerinden İlhanlı idarî yapısında yerli geleneklerin sürekliliğini Moğol sonrası İran’da bürokratik meşruiyetin yeniden inşasını ve devlet-toplum ilişkilerinin çok katmanlı yapısını ortaya koymaktadır.

Authors

Kurban Durmuşoğlu

Keywords

İlhanlılar, Horasan, Zengî/Feryûmedî ailesi, Bürokratik süreklilik

Publication Information

Publication Date

March 15, 2026

Submission Date

October 17, 2025

Accepted Date

January 21, 2026

Volume

14

Issue

1

Year

2026

Pages

324-335

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1806100

Files