R. H. DAVIES’İN RAPORUNDA TÜRKİSTAN VE AFGANİSTAN TÜRKLERİ

Abstract

XVII. yüzyılda Hindistan’da ticari koloniler elde etmeyi başaran İngilizler, XIX. yüzyılın ikinci yarısında Hindistan’ın tamamını bir sömürge haline getirmişlerdi. İngilizlerin bundan sonraki hedefi Merkezi Asya pazarları oldu. Ancak Merkezi Asya pazarlarına girdiklerinde Ruslarla karşılaştılar. İngilizler bu pazarlarda hem tutunabilmek hem de Ruslarla rekabet edebilmek için Merkezi Asya’yı bütün yönleriyle incelemeye başladılar. Bu bağlamda bölgeyi araştırmakla görevlendirilen kişiler seyyahların, askerlerin, tüccarların ve yerel memurların bölge hakkındaki anlatılarına kendi gözlem ve deneyimlerini katarak raporlar hazırladılar. Bu raporlar İngilizlerin Merkezi Asya’ya yönelik politikalarında belirleyici bir rol oynadı. Ayrıca söz konusu raporlar içerdiği çeşitli bilgiler nedeniyle Merkezi Asya Türk Tarihinin kaynakları arasında önemli bir yer işgal etti. Bu raporlardan birisi Pencap Valisi tarafından Pencap Vilayeti Sekreteri R. H. Davies’e hazırlattırıldı. R. H. Davies raporunda İngiliz Hindistanı’nın Afganistan ve Türkistan ile olan ticari ilişkilerini ele aldı. Bu bağlamda raporunda Afganistan ve Türkistan ile ilgili önemli bilgilere yer verdi. Bu bilgiler üretim ve tüketim, ticaret, gündelik hayat, alışkanlıklar, din, idari ve siyasi yapılanmalar, yerleşim yerleri ve bu yerlerin fiziki unsurlarıyla ilgilidir. Bu çalışmada R. H. Davies’in hazırladığı rapor temel alınarak XIX. yüzyılın ikinci yarısında Afganistan ve Türkistan Türklerinin İngiliz Hindistanı ile olan ticari ilişkileri incelenip Türk topluluklarının uluslararası ticaretteki yerlerinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Söz konusu çalışmada R. H. Davies’in raporunda yer alan bilgiler ilgili literatürlerle karşılaştırmalı analiz yapılarak değerlendirilmiş ve rapor metninde bulunan üretim, ticaret, toplumsal, siyasi ve idari yapılara ilişkin veriler sistematik bir biçimde incelenerek yorumlanmıştır. Araştırmanın sonucunda, Afganistan ve Türkistan Türklerinin hem bölge hem de uluslararası ticaret açısından önemli bir rol oynadıkları, yaşadıkları bölgenin ticari yollar ve kaynaklar açısından dikkate değer bir öneme sahip olduğu ve bölgenin İngiltere ile Rusya arasındaki nüfuz mücadelesinde stratejik bir yer olduğu tespit edilmiştir.

Authors

Caner Aydeyer, İsmail Bülbül

Keywords

İngiliz Hindistan’ı, Batı Türkistan, Doğu Türkistan, Afganistan Türkleri, Ticaret

Publication Information

Publication Date

June 15, 2026

Submission Date

January 19, 2026

Accepted Date

May 4, 2026

Volume

14

Issue

2

Year

2026

Pages

995-1015

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1867368

Files