HİCAZ KOLERA SALGINI VE ALINAN ÖNLEMLER (1881)

Abstract

İlk defa Hindistan’da ortaya çıktığı bilinen ve bulaşıcı bir hastalık olan kolera, XIX. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren ticaret yolları ve hacılar vasıtasıyla bölge dışına yayılıp küresel bir tehdit halini almıştır. Osmanlı Devleti gerek Müslümanların Hac vazifesini yerine getirdiği kutsal topraklara sahip olması gerekse ticaret yollarının kesişme noktasında bulunması sebebiyle bu tehdide maruz kalmış ve başta Hicaz Bölgesi olmak üzere topraklarında kolera eksik olmamıştır. Kolerayla ilgili gelişmelerin ele alındığı 1866’da İstanbul’da toplanan İstanbul Konferansı’nda koleranın en büyük yayılma alanlarından birinin Hicaz Bölgesi olduğu kabul edilmiş ve hastalığın yayılmasının engellenmesi hususunda çeşitli öneriler gündeme gelmiştir. Osmanlı Devleti kongredeki önerileri dikkate alarak koleranın Hicaz üzerinden yeni bir küresel tehdide sebebiyet vermemesi için çeşitli önlemler almıştır. Lakin alınan önlemler koleranın 1881 yılı Hac Sezonundan kısa bir süre önce Hicaz’a sirayet etmesine engel olamamıştır. Osmanlı Devleti koleranın Hicaz’da görülmeye başlaması üzerine salgının etkisini kırmak ve başka yerlere bulaşmasına engel olmak için harekete geçmiştir. Bu bağlamda Hicaz’a yolcu taşıyan gemilerin karantinaya alınması, o yıl Hac ibadetinin iptal edilmesi, bölgeye kolerayla ilgili uzmanlardan oluşan bir sağlık heyetinin gönderilmesi ve bölgenin temizliği için ayrılan ödeneğin arttırılması gibi çeşitli adımlar atılmıştır. Atılan bu adımlar sayesinde kolera vakalarında önemli oranda azalmalar meydana gelmiştir. Dönemsel ve nitel bir araştırma olan, arşiv belgelerinin analizi ve değerlendirmeye dayalı doküman incelemesi yöntemiyle ele alınan çalışmanın amacı, Osmanlı Devleti’nin 1881 yılında Hicaz’da ortaya çıkan koleraya karşı verdiği mücadeleyi ve koleranın o dönem itibariyle küresel bir tehdide dönüşmesine mâni olmak yolunda attığı adımları incelemektir.

Authors

Gürbüz Arslan, Nurullah Nehir

Keywords

Osmanlı Devleti, Hicaz, Salgın Hastalıklar, Kolera, 19. Yüzyıl

Publication Information

Publication Date

March 15, 2026

Submission Date

September 22, 2025

Accepted Date

December 22, 2025

Volume

14

Issue

1

Year

2026

Pages

137-151

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1788952

Files