17. VE 18. YÜZYILLARDA OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDA İHTİDANIN İDARİ VE TOPLUMSAL DİNAMİKLERİ VE KİSVE BAHASI UYGULAMASI

Abstract

Bu makale, 17. ve 18. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu’nda mühtedilere yönelik kisve bahası uygulamasını, salt bir inanç değişimi değil, devletin gayrimüslim tebaayla kurduğu ilişkiler ağı içerisinde çok boyutlu bir yönetim aracı olarak ele almaktadır Çalışmanın temel sorunsalı, kisve bahasının hangi toplumsal ve idari işlevleri üstlendiği ve bu uygulamanın birey-devlet ilişkilerinde nasıl bir rol oynadığıdır.
Literatürde çoğu zaman bireysel inanç tercihi, Osmanlı sultanlarının yönetim başarısı veya gayrimüslim halklara yönelik baskısı çerçevesinde yorumlanan kisve bahası, bu çalışmada arşiv belgeleri —özellikle arzuhaller, i‘lâmlar ve mühimme kayıtları— ışığında incelenerek çok yönlü bir yönetim stratejisi olarak analiz edilmiştir. Özellikle merkeziyetçiliğin yeniden kurgulandığı 17. ve 18. yüzyıllarda, dönemin gereklerine uygun yönetim, denetim ve meşruiyet araçlarının benimsenmesiyle gündeme alınan kisve bahası ihtidanın ödüllendirici ve kurucu pratiklerinden olmuştur.
Bulgular, kisve bahasının mühtedilerin Osmanlı toplumuna kabulünü hızlandıran, yeni kimliklerini görünür ve meşru kılan, sosyal aidiyet ve statü dönüşümünü destekleyen yapısal bir işlevi olduğunu göstermektedir. Makale, ihtida süreçlerinin kurumsal işleyişini ortaya koyarken, bu uygulamanın Osmanlı İmparatorluğu’nun dini ve sosyal çeşitliliği bağlamında istikrar, sadakat ve meşruiyet üretme stratejilerinin bir parçası olduğunu savunmaktadır. Bu çalışma, Osmanlı kaynaklarını kullanarak mevcut literatürdeki yaklaşımları kavramsal ve ampirik biçimde yeniden tartışmakta, kisve bahasını Osmanlı İmparatorluğu’nun dini, toplumsal ve bürokratik mantığıyla uyumlu rafine bir yönetim pratiği olarak konumlandırmaktadır.

Authors

Gülcan Avşin Güneş

Keywords

İhtida, Kisve Bahası, Gayrimüslimler, Osmanlı Yönetimi, Osmanlı Toplumu.

Publication Information

Publication Date

September 14, 2025

Submission Date

May 11, 2025

Accepted Date

July 21, 2025

Volume

13

Issue

44

Year

2025

Pages

425-455

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1697089

Files