12 MART ROMANLARINDA DOĞU-BATI ÖTEKİLİĞİ

Abstract

Doğu-Batı ötekiliği yüzyıllardır Anadolu coğrafyasını etkileyen bir çatışma unsurudur. Toplumların yaşamını öncelikle dinî mensubiyetler çerçevesinde etkileyen Doğu-Batı ötekiliği, zamanla Batı lehine bir üstünlük belirteci haline gelir. Tanzimat’tan günümüze Türk toplumunun düşünce dünyasında oldukça önemli bir yer edinen ve kültürel gelişimin yönelimini de belirleyen Doğu-Batı ötekiliği, Türk romanının tematik yapısına da tesir eder. Özellikle ilk Tanzimat romanlarında ele alınan ‘yanlış batılılaşma’ kavramı bu düşüncenin dışavurumudur. Zaman içerisinde birçok Türk romanına konu olan bu kavram, farklı yönleriyle irdelenmiştir. Özellikle Soğuk Savaş Dönemi’nin gölgesinde yazılan ve politik içerikleriyle öne çıkan 12 Mart romanlarında Batı karşıtlığı, ideolojik ötekiliğin de etkisiyle anlatı yapısına eklemlenir. 12 Mart romanlarının anlatı evrenini çerçeveleyen kültürel ötekilik daha ziyade Doğu-Batı çizgisinde ilerler. Kapitalizm ve komünizm karşıtlığı romanların ideolojik duruşu bakımından önemli veriler sunarken aynı zamanda kültürel ötekiliğin de taraflarını belirler. Batı karşıtlığı Amerika ile Doğu karşıtlığı ise Sovyet Rusya ile somutlaşır. Devrimci cepheyi temsil eden roman kişileri Batı’nın sömürgeci anlayışına karşı çıkarken milliyetçi cepheyi temsil eden roman kişileri Batı’yı genellikle dinî mensubiyet ve milliyet farklılığı nedeniyle ötekileştirir. Farklı gerekçelerle de olsa 12 Mart romancılarının Batı karşıtlığında birleştikleri görülür. 12 Mart romanlarında öne çıkan Doğu-Batı ötekiliği genellikle Batı’nın emperyalist tutumuna bir karşı duruşu simgeler. Bu çalışmada Doğu-Batı ötekiliğinin sağ ve sol eğilimli 12 Mart romanlarının kültürel iklimindeki yeri irdelenmeye çalışılacaktır. Bununla birlikte 12 Mart romancılarının Batı medeniyetini romanlarında konumlandırma biçimleri de irdelenecektir.

Authors

İsa Kayıhan, Soner Akpınar

Keywords

12 Mart, Roman, Doğu-Batı, Öteki, İdeoloji, Oryantalizm

Publication Information

Publication Date

December 14, 2025

Submission Date

May 23, 2025

Accepted Date

September 21, 2025

Volume

13

Issue

46

Year

2025

Pages

187-204

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1705339

Files