HÂREZMŞAH HANEDANINDAN BİR SULTAN: RÜKNEDDİN GURSANÇTI VE HAYATI

Abstract

Bu makale, Hârezmşahlar hanedanının seçkin fakat kısa ömürlü bir üyesi olan Rükneddin Gursançtı’nın (1204–1222) hayatını, şahsiyetini ve siyasi faaliyetlerini ele almaktadır. Sultan Alâeddin Muhammed’in oğullarından biri olarak dünyaya gelen Gursançtı, küçük yaşlardan itibaren ahlâkî meziyetleri ve hat sanatındaki başarısıyla dikkat çekmiştir. Ancak tıpkı ağabeyi Celâleddin Mengübertî gibi, Terken Hatun’un etkisindeki Kanglı-Kıpçak hizbi nedeniyle merkezî yönetimden uzak tutulmuştur. Gursançtı, henüz çocuk yaşta Irâk-ı Acem gibi stratejik öneme sahip bir bölgenin yönetimine atanmış, kısa ömrü boyunca hem idari hem de ahlâkî karakter bakımından dikkate değer bir portre çizmiştir.
Çalışmada Rükneddin Gursançtı’nın hayatı tarihsel analiz yöntemiyle incelenerek dönem kaynaklarından elde edilen veriler ışığında ele alınmıştır. Araştırma sonucunda onun doğumu, isminin kökeni, Irâk-ı Acem valiliği sırasındaki faaliyetleri, Moğol istilası karşısındaki tutumu, Fîrûzkûh’taki direnişi ve nihai olarak genç yaştaki şehadeti tarihsel bağlam içerisinde değerlendirilmiştir. Mevcut literatürde Rükneddin Gursançtı’nın hayatına dair daha önce müstakil ve ayrıntılı bir değerlendirme yapılmamıştır. Hârezmşahlar tarihinde kısa ömrüne rağmen siyasi olgunluk ve yönetim kabiliyetiyle temayüz ettiği anlaşılan Rükneddin Gursançtı’nın hayatı, Moğol istilası öncesinde devletin idari yapısını ve Moğol istilasıyla ortaya çıkan çöküş sürecini yansıtması bakımından dikkate değerdir. Bu yönüyle çalışmanın, yalnızca bir şehzadenin biyografisinin değil, aynı zamanda Hârezmşahlar Devleti’nin siyasi, askerî ve idari yapısının anlaşılmasına katkı sağlaması hedeflenmektedir.

Authors

Yavuz Delibalta

Keywords

Hârezmşahlar, Sultan Alâeddin, Rükneddin Gursançtı, Irâk-ı Acem, Moğol istilası.

Publication Information

Publication Date

March 15, 2026

Submission Date

October 15, 2025

Accepted Date

December 14, 2025

Volume

14

Issue

1

Year

2026

Pages

305-323

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1804332

Files