KUTSAL MEKÂN VE HAFIZA BAĞLAMINDA ADIYAMAN TÜRBELERİNDE ZİYARET RİTÜELLERİ

Abstract

Bu çalışma, kutsal mekân ile toplumsal hafıza arasındaki ilişkiyi ele alarak Adıyaman türbelerinde gerçekleştirilen ziyaret ritüellerini çözümlemektedir. Türbelerin yalnızca dinî birer mekân değil, aynı zamanda halk dindarlığını sürdüren ve kültürel kimliği yeniden üreten sembolik alanlar olduğu varsayımından hareket edilmiştir. Araştırma, Mircea Eliade’nin kutsal mekân anlayışı, Émile Durkheim’ın ritüel ve kolektif bilinç kavramları, Jan Assmann’ın kültürel bellek kuramı ve Pierre Nora’nın hafıza mekânı yaklaşımı üzerine kurulmuştur. Bu kuramsal zemin üzerinde, Adıyaman’daki farklı türbelerde gerçekleştirilen gözlemler, halk anlatıları ve alan notlarından elde edilen nitel veriler değerlendirilmiştir. Adak adama, kurban kesme, lokma dağıtma, çaput bağlama, taş yapıştırma, türbede uyuma ve kıyafet bırakma gibi ritüellerin, bireysel dindarlığın ötesinde, toplumsal dayanışmayı güçlendiren ve kültürel sürekliliği sağlayan kolektif pratikler olduğu tespit edilmiştir. Çalışma, türbe ziyaretlerinin sadece inanç temelli bir ibadet biçimi değil, aynı zamanda geçmişin yeniden hatırlandığı, kimlik bilincinin pekiştirildiği birer sosyal hafıza mekânı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle türbeler, halkın kutsal olanla temas kurduğu, geleneksel değerlerin yaşatıldığı ve ortak kimliğin yeniden üretildiği dinamik kültürel merkezler olarak değerlendirilmektedir.

Authors

Yavuz Uysal

Keywords

Kutsal Mekân, Kültürel Hafıza, Ritüel, Türbe Kültü, Toplumsal Kimlik

Publication Information

Publication Date

March 15, 2026

Submission Date

November 13, 2025

Accepted Date

February 5, 2026

Volume

14

Issue

1

Year

2026

Pages

407-434

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1823379

Files