RUS DİLİNDE VE KÜLTÜRÜNDE AĞAÇ İMGESİNİN SEMBOLİK ANLAMLARI

Özet

Bu çalışmada, Rus dil dünya görüşünde ağaç konsepti ele alınarak Rus kültüründe ağacın ve ağaç türlerinden olan huş «берёза» ile meşenin «дуб» hangi sembolik anlamlarla ilişkilendirildiği incelenmektedir. İnceleme, sözlük tanımları, deyimler, kalıplaşmış ifadeler ve atasözleri gibi dil verileri ile mitolojik anlatılar, ritüel uygulamalar ve halk inanışlarına dayanan kültürel verilerin birlikte değerlendirilmesi yoluyla yürütülmüştür. Bu çerçevede Rus dilinin açıklamalı sözlüklerinden hareketle ağaç «дерево», huş «берёза» ve meşe «дуб» sözcük maddelerinin temel ve mecazi anlamları incelenmiş; atasözleri ve deyimler aracılığıyla ağaç adlarının gündelik dilde nasıl anlam katmanları ürettiği ortaya konmuştur. Kültürel bağlamda ise ağacın kozmik düzeni temsil eden bir model olarak algılanışı, kutsal koruluklar, lanetli ağaç anlatıları ve mezarlık çevresindeki uygulamalar üzerinden yorumlanmıştır.
Bulgular, ağacın Rus kültüründe yalnızca doğal bir varlık değil, evreni ve insan yaşamını anlamlandırmada başvurulan temel bir simge olduğunu göstermektedir. Kök–gövde–tepe düzeni, yeraltı–yeryüzü–gökyüzü tasavvuruyla ilişkilendirilmektedir. Soy bağı ve kuşak sürekliliği gibi kavramlar ağaç metaforu üzerinden ifade edilmektedir. Kutsal ağaç ve koruluklara yönelik dokunulmazlık anlayışı, ağaca hem koruyucu hem de cezalandırıcı güçler atfedildiğini; Orman cini olan Leşiy «леший» figürü üzerinden ise ormanın korunan bir alan olarak tasavvur edildiğini ortaya koymuştur. Dil verileri aracılığıyla atasözlerinde ağacın yaşlılık, ölüm, aile ilişkileri ve davranışın değerlendirilmesi gibi konuları barındırdığı, aynı zamanda öğretici ve açıklayıcı bir çerçeve sunduğu görülmektedir. Türler özelinde huş ağacının korunma, arınma, bahar ve kadınlıkla ilişkilendirildiği, bazı deyimlerde ise cezalandırma anlamı taşıdığı da anlaşılmaktadır. Meşe ise güç, dayanıklılık, erkeklik ve otorite anlamlarıyla öne çıkmakta ve Perun bağlantısı ile Hortitsa’daki kurban anlatıları bu ağaca atfedilen kutsallığı pekiştirmektedir. Sonuç olarak ağaç imgesi, Rus dilinde ve kültüründe çok katmanlı bir anlam yapısı oluşturmaktadır.

Abstract

In this study, the concept of “tree” in the Russian linguistic worldview is examined to identify the symbolic meanings associated with the tree in Russian culture, with particular attention to birch («берёза») and oak («дуб»). The analysis is based on a combined evaluation of linguistic data—such as dictionary definitions, idioms, fixed expressions, and proverbs—and cultural data derived from mythological narratives, ritual practices, and folk beliefs. Within this framework, the primary and figurative meanings of the lexical entries “tree” («дерево»), “birch” («берёза»), and “oak” («дуб») are analyzed based on explanatory dictionaries of the Russian language; in addition, proverbs and idioms are used to demonstrate how tree names generate layered meanings in everyday language. From a cultural perspective, the tree’s perception as a model of the cosmic order is interpreted through sacred groves, narratives about cursed trees, and practices related to areas surrounding cemeteries.
The findings show that the tree in Russian culture is not only a natural entity but also a fundamental symbol used in the interpretation of the universe and human life. The root–trunk–crown structure is associated with the underworld–earth–sky conception. Concepts such as lineage and generational continuity are also expressed through the tree metaphor. The notion of inviolability directed toward sacred trees and groves indicates that the tree is attributed both protective and punitive powers; through the figure of Leshiy, the forest is conceived as a protected area. Linguistic data show that in proverbs the tree encompasses themes such as old age, death, family relations, and the evaluation of behavior, and at the same time provides an instructive and explanatory framework. Regarding specific species, birch is linked to protection, purification, spring, and femininity, although some idioms convey meanings related to punishment. Oak, by contrast, stands out with meanings of strength, endurance, masculinity, and authority; and the connection to Perun and the sacrificial narratives associated with Khortytsia reinforce the sacredness of oak. Overall, the image of the tree in Russian culture forms a multilayered semantic structure across both linguistic and cultural domains.

Yazarlar

Canan Paşalıoğlu

Anahtar Kelimeler

Ağaç İmgesi, Rus dil dünya görüşü, Sembolik anlam, Huş, Meşe

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

15 Haziran 2026

Gönderim Tarihi

31 Ocak 2026

Kabul Tarihi

13 Mart 2026

Cilt

14

Sayı

2

Yıl

2026

Sayfa

1016-1036

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1878471

Dosyalar