BİR BELLEK ARŞİVİ OLARAK DİL: RUSÇA VE OSMANLICADA SÖZCÜK BİLİMSEL DÖNÜŞÜMLERİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Abstract

Bu çalışma, Rus ve Türk dillerindeki temel ahlaki ve manevi kavramların sosyo-kültürel etkilerle uğradığı köklü dönüşümü ve bu süreçte yaşanan sistematik anlam kayıplarını karşılaştırmalı olarak analiz etmektedir. Araştırmanın temel amacı, toplumsal hafızanın değer merkezi olan kelime yapısındaki aşınmayı, modernitenin bir sonucu olan "anlamsal yoksullaşma" (anlamsal erozyon) olgusu üzerinden disiplinlerarası bir dilbilimsel temele oturtmaktır. Çalışmanın teorik çerçevesi; A. A. Potebnya ve P. A. Florenski’nin, kelimenin çok katmanlı ontolojik yapısı ve bu yapının halkın kolektif bilinciyle olan kopmaz bağı üzerine kurdukları dil felsefesi kuramlarına dayanmaktadır. Araştırma sürecinde, manevi-etik alandan seçilen 40 anahtar kavram; kökenbilimsel veriler, kültürel haritalama ve temel edebi/felsefi kaynakların içerik analizi yöntemleriyle titizlikle incelenmiştir. Yapılan analizler, özgün anlamların yitimine dair iki farklı toplumsal ve düşünsel örüntüyü gün yüzüne çıkarmaktadır:
Rus dil geleneğinde: Kelimenin dış biçiminin korunduğu ancak içsel manevi derinliğinin seküler rasyonelleşme ve toplumsal dönüşüm etkisiyle silikleştiği, uzun vadeli ve evrimsel bir aşınma süreci hakimdir.
Türk (Osmanlı) geleneğinde ise: 1928 yılındaki radikal dil devrimi ve beraberinde gelen terminolojik değişimle birlikte ortaya çıkan, daha keskin, müdahaleci ve yapısal bir kültürel kopuş tespit edilmiştir.
Araştırma, bu iki farklı gelişim patikasının sonunda her iki dilin de felsefi, ahlaki ve estetik derinlik açısından benzer bir yoksullaşma noktasına vardığını somut verilerle kanıtlamaktadır. Makalede, modern bireyin dilsel evreninde kaybolan bu anlam katmanlarını yeniden inşa etmek amacıyla üç aşamalı özgün bir model önerilmektedir. "Anlam arkeolojisi" yoluyla etik belleğin canlandırılmasının, günümüzün tek tipleşen ve semantik açıdan sığlaşan dünyasında kültürel kimliğin muhafazası için hayati bir zorunluluk olduğu savunulmaktadır.

Authors

Ömer Biçer

Keywords

desemantizasyon, kelimenin iç biçimi, karşılaştırmalı filoloji, dil ve kültür belleği, manevi ve ahlaki kavramlar, Rusça ve Osmanlı Türkçesi, anlamsal yeniden yapılandırma.

Publication Information

Publication Date

June 15, 2026

Submission Date

January 12, 2026

Accepted Date

April 3, 2026

Volume

14

Issue

2

Year

2026

Pages

829-856

Language

Other

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1862271

Files