27 MAYIS’TAN 12 MART’A TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ İÇİNDEKİ DEVRİMCİ-STATÜKOCU AYRIŞMA

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de askeri müdahaleleri açıklamada yaygın biçimde kullanılan demokrat siviller ve otoriter askerler ikiliğinin, 1960’lı yıllar boyunca Türk Silahlı Kuvvetleri içindeki temel siyasal-ideolojik gerilimi kavramakta yetersiz kaldığını savunmaktadır. Ayrıca, Türk Silahlı Kuvvetleri içerisinde farklı gelecek tasarılarına sahip gruplar arasındaki mücadelenin, Türk siyasal hayatında askerler ve siviller arasındaki ilişkinin yönünü belirlediğini iddia etmektedir. Makalenin temel amacı, 27 Mayıs 1960 sonrasında askeri siyasallaşmanın belirleyici dinamiğini sivil-asker ikiliği yerine, ordu bünyesinde ortaya çıkan devrimci ve statükocu yönelimler arasındaki mücadele üzerinden yeniden yorumlamaktır. Çalışmada, nitel ve tarihsel bir araştırma tasarımı çerçevesinde ikincil literatür ile dönemin aktörlerine ait tanıklıklar değerlendirerek süreç izleme yaklaşımı benimsenmiştir. Bu çalışmada giriş bölümünde tanımlanan devrimci-statükocu ayrımı, askeri aktörlerin ideolojik kimliklerini değil, müdahaleye atfedilen işlev ve siyasal düzenle kurulan ilişki biçimlerini açıklamaya yönelik analitik bir ideal tip olarak kullanılmıştır. Çalışmada 27 Mayıs sonrasındaki 13 Kasım tasfiyesi, 1961-1965 dönemindeki kurumsal hizipleşmeler, Albay Talat Aydemir’in darbe girişimleri ve 9-12 Mart süreci etrafında, devrimci müdahale yöneliminin nasıl sınırlandırıldığı ve statükocu çizginin ordu içinde nasıl kurumsal üstünlük kazandığı analiz edilmiştir. Çalışmanın ulaştığı en temel sonuç, 1960-1971 döneminde askeri müdahaleciliğin seyrinin, ordunun yekpare bir aktör olarak ele alınmasından ziyade, kurum içindeki devrimci-statükocu ideolojik ayrışma üzerinden açıklanmasının daha güçlü ve açıklayıcı bir analitik çerçeve sunduğudur.

Abstract

This study argues that the dichotomy of democratic civilians and authoritarian soldiers, which is widely used to explain military interventions in Turkey, is insufficient to grasp the fundamental political–ideological tension within the Turkish Armed Forces throughout the 1960s; and claims that the struggle between groups with different visions of the future within the Turkish Armed Forces determined the direction of the relationship between soldiers and civilians in Turkish political life. The main objective of the article is to reinterpret the determining dynamic of military politicization after 27 May 1960 through the struggle between revolutionary and status quo–oriented tendencies that emerged within the armed forces, rather than through the civilian–military dichotomy. Within the framework of a qualitative and historical research design, the study adopts a process-tracing approach by jointly evaluating secondary literature and the testimonies of actors from the period. In this study, the revolutionary–status quo distinction defined in the introduction is used as an analytical ideal type aimed at explaining the functions attributed to military intervention and the forms of relationship established with the political order, rather than the ideological identities of military actors. The analysis, centered on the purge of 13 November following 27 May, institutional factionalization during the 1961–1965 period, Colonel Talat Aydemir’s coup attempts, and the 9–12 March process, reveals how the revolutionary interventionist orientation was constrained and how the status quo line gained institutional superiority within the military. The most fundamental conclusion reached by the study is that explaining the course of military interventionism in the 1960–1971 period through the revolutionary–status quo ideological division within the armed forces, rather than treating the military as a unitary actor, provides a stronger and more explanatory analytical framework.

Yazarlar

Bengücan Fındık

Anahtar Kelimeler

Türk Siyasal Hayatı, Askeri Darbeler, Sivil-Asker İlişkileri.

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

15 Haziran 2026

Gönderim Tarihi

3 Ocak 2026

Kabul Tarihi

11 Mayıs 2026

Cilt

14

Sayı

2

Yıl

2026

Sayfa

775-795

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1855565

Dosyalar