27 MAYIS’TAN 12 MART’A TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ İÇİNDEKİ DEVRİMCİ-STATÜKOCU AYRIŞMA

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’de askeri müdahaleleri açıklamada yaygın biçimde kullanılan demokrat siviller ve otoriter askerler ikiliğinin, 1960’lı yıllar boyunca Türk Silahlı Kuvvetleri içindeki temel siyasal-ideolojik gerilimi kavramakta yetersiz kaldığını savunmaktadır. Ayrıca, Türk Silahlı Kuvvetleri içerisinde farklı gelecek tasarılarına sahip gruplar arasındaki mücadelenin, Türk siyasal hayatında askerler ve siviller arasındaki ilişkinin yönünü belirlediğini iddia etmektedir. Makalenin temel amacı, 27 Mayıs 1960 sonrasında askeri siyasallaşmanın belirleyici dinamiğini sivil-asker ikiliği yerine, ordu bünyesinde ortaya çıkan devrimci ve statükocu yönelimler arasındaki mücadele üzerinden yeniden yorumlamaktır. Çalışmada, nitel ve tarihsel bir araştırma tasarımı çerçevesinde ikincil literatür ile dönemin aktörlerine ait tanıklıklar değerlendirerek süreç izleme yaklaşımı benimsenmiştir. Bu çalışmada giriş bölümünde tanımlanan devrimci-statükocu ayrımı, askeri aktörlerin ideolojik kimliklerini değil, müdahaleye atfedilen işlev ve siyasal düzenle kurulan ilişki biçimlerini açıklamaya yönelik analitik bir ideal tip olarak kullanılmıştır. Çalışmada 27 Mayıs sonrasındaki 13 Kasım tasfiyesi, 1961-1965 dönemindeki kurumsal hizipleşmeler, Albay Talat Aydemir’in darbe girişimleri ve 9-12 Mart süreci etrafında, devrimci müdahale yöneliminin nasıl sınırlandırıldığı ve statükocu çizginin ordu içinde nasıl kurumsal üstünlük kazandığı analiz edilmiştir. Çalışmanın ulaştığı en temel sonuç, 1960-1971 döneminde askeri müdahaleciliğin seyrinin, ordunun yekpare bir aktör olarak ele alınmasından ziyade, kurum içindeki devrimci-statükocu ideolojik ayrışma üzerinden açıklanmasının daha güçlü ve açıklayıcı bir analitik çerçeve sunduğudur.

Authors

Bengücan Fındık

Keywords

Türk Siyasal Hayatı, Askeri Darbeler, Sivil-Asker İlişkileri.

Publication Information

Publication Date

June 15, 2026

Submission Date

January 3, 2026

Accepted Date

May 11, 2026

Volume

14

Issue

2

Year

2026

Pages

775-795

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1855565

Files