ORHAN VELİ’NİN ŞİİRLERİNDE TANRI İMGESİ

Özet

Bu çalışma, Türk şiirinde modernleşmenin öncülerinden Orhan Veli Kanık’ın külliyatında Tanrı imgesi ve Tanrı anlayışını yakın okuma ve tema kodlama yöntemleriyle incelemeyi amaçlamaktadır. Makalenin temel sorunsalı, geleneksel şiirin metafizik ağırlığından ve şairâne edasından kurtulmaya çalışan şairin, dinsel terminolojiyi ve Tanrı kavramını Garip poetikası çerçevesinde nasıl dönüştürdüğüdür. Araştırmada yöntem olarak, Orhan Veli’nin Bütün Şiirleri taranarak doğrudan Allah, Tanrı, kader, cennet ve dolaylı metafizik sorular, ironi, toplumsal din eleştirisi gibi göstergeler üzerinden aday şiirler belirlenmiştir. Bu şiirler yakın Tanrı, ironik ve eleştirel söylem, kader ve yazgı ile seküler ikame gibi farklı tema kodu altında sınıflandırılarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Bulgular, Orhan Veli’de Tanrı imgesinin aşkın bir otorite olmaktan çıkarılarak gündelik hayatın trajikomik bir figürüne dönüştürüldüğünü göstermektedir. Şair, Kitabe-i Seng-i Mezar serisinde kutsal olanı Süleyman Efendi’nin nasırı kadar sıradan bir gerçekliğe indirgerken; Zilli Şiir’de memuriyet monotonluğunu ilahi bir kader ironisiyle eleştirir. Lakırdılarım şiirinde insan iradesini öne çıkaran rasyonel bir şüphecilik sergilenirken, Sucunun Türküsü’nde halkın samimi ve sığınmacı Tanrı algısına yaklaşır. Açsam Rüzgâra gibi eserlerde ise Tanrı, doğanın estetik güzelliğinin bir tamamlayıcısı olarak konumlandırılır. Çalışma Orhan Veli’nin Tanrı’yı metafizik zirvelerden sokağa indirerek dinsel dili seküler, hümanist ve sivil bir söyleme dönüştürdüğü tezini savunmaktadır. Bu dönüşüm, şiirin artık sadece kafa ile okunacağı ve toplumsal sınıfların zevkine hitap edeceği yeni bir edebiyat anlayışının yansımasıdır.

Abstract

This study aims to examine the image of God and Orhan Veli Kanık’s understanding of God in his poetic corpus through close reading and thematic coding methods. The central problem of the article is how a poet who strives to free poetry from the metaphysical weight and “poetic” affectation of traditional verse transforms religious terminology and the concept of God within the framework of the Garip poetics. Methodologically, Orhan Veli’s Collected Poems were surveyed, and candidate poems were identified through markers such as explicit references to Allah/God, fate, paradise, as well as indirect metaphysical questions, irony, and social critique of religion. These poems were then subjected to content analysis by being classified under different thematic codes, including a near and everyday God, ironic and critical discourse, fate and destiny, and secular substitution. The findings indicate that in Orhan Veli, the image of God is removed from the position of a transcendent authority and reshaped into a tragicomic figure of everyday life. In the Kitabe-i Seng-i Mezar series, the poet reduces the sacred to a reality as ordinary as Süleyman Efendi’s callus; in Zilli Şiir, he criticizes bureaucratic monotony through the irony of a supposedly divine fate. While Lakırdılarım displays a rational skepticism that foregrounds human agency, Sucunun Türküsü draws closer to the people’s sincere and refuge-seeking perception of God. In works such as Açsam Rüzgâra, God is positioned as a complement to the aesthetic beauty of nature. The study argues that Orhan Veli brings God down from metaphysical heights to the street, transforming religious language into a secular, humanist, and civic discourse. This transformation reflects a new literary understanding in which poetry is to be read with the mind and to appeal to the tastes of social classes.

Yazarlar

Mehmet Şahin

Anahtar Kelimeler

Orhan Veli Kanık, Garip, Tanrı imgesi, İroni, Gündelik dil

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

15 Haziran 2026

Gönderim Tarihi

12 Ocak 2026

Kabul Tarihi

15 Nisan 2026

Cilt

14

Sayı

2

Yıl

2026

Sayfa

811-828

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1862072

Dosyalar