ORHAN VELİ’NİN ŞİİRLERİNDE TANRI İMGESİ

Abstract

Bu çalışma, Türk şiirinde modernleşmenin öncülerinden Orhan Veli Kanık’ın külliyatında Tanrı imgesi ve Tanrı anlayışını yakın okuma ve tema kodlama yöntemleriyle incelemeyi amaçlamaktadır. Makalenin temel sorunsalı, geleneksel şiirin metafizik ağırlığından ve şairâne edasından kurtulmaya çalışan şairin, dinsel terminolojiyi ve Tanrı kavramını Garip poetikası çerçevesinde nasıl dönüştürdüğüdür. Araştırmada yöntem olarak, Orhan Veli’nin Bütün Şiirleri taranarak doğrudan Allah, Tanrı, kader, cennet ve dolaylı metafizik sorular, ironi, toplumsal din eleştirisi gibi göstergeler üzerinden aday şiirler belirlenmiştir. Bu şiirler yakın Tanrı, ironik ve eleştirel söylem, kader ve yazgı ile seküler ikame gibi farklı tema kodu altında sınıflandırılarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Bulgular, Orhan Veli’de Tanrı imgesinin aşkın bir otorite olmaktan çıkarılarak gündelik hayatın trajikomik bir figürüne dönüştürüldüğünü göstermektedir. Şair, Kitabe-i Seng-i Mezar serisinde kutsal olanı Süleyman Efendi’nin nasırı kadar sıradan bir gerçekliğe indirgerken; Zilli Şiir’de memuriyet monotonluğunu ilahi bir kader ironisiyle eleştirir. Lakırdılarım şiirinde insan iradesini öne çıkaran rasyonel bir şüphecilik sergilenirken, Sucunun Türküsü’nde halkın samimi ve sığınmacı Tanrı algısına yaklaşır. Açsam Rüzgâra gibi eserlerde ise Tanrı, doğanın estetik güzelliğinin bir tamamlayıcısı olarak konumlandırılır. Çalışma Orhan Veli’nin Tanrı’yı metafizik zirvelerden sokağa indirerek dinsel dili seküler, hümanist ve sivil bir söyleme dönüştürdüğü tezini savunmaktadır. Bu dönüşüm, şiirin artık sadece kafa ile okunacağı ve toplumsal sınıfların zevkine hitap edeceği yeni bir edebiyat anlayışının yansımasıdır.

Authors

Mehmet Şahin

Keywords

Orhan Veli Kanık, Garip, Tanrı imgesi, İroni, Gündelik dil

Publication Information

Publication Date

June 15, 2026

Submission Date

January 12, 2026

Accepted Date

April 15, 2026

Volume

14

Issue

2

Year

2026

Pages

811-828

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1862072

Files