SEKÜLER KUTSALLIĞIN TRAJEDİSİ: EBEDİ DÖNÜŞ MİTİNİN ADALET AĞAOĞLU'NUN FİKRİMİN İNCE GÜLÜ ROMANINDA BAŞARISIZLIĞI

Abstract

Adalet Ağaoğlu’nun modern Türk edebiyatının kanonik metinlerinden olan Fikrimin İnce Gülü (1976) romanı, eleştirel literatürde sıklıkla Türkiye’nin sosyo-politik ve ekonomik atmosferini yansıtan ilk yol romanı olarak kabul görür. Bu çalışma, romanın çok katmanlı yapısını, dinler tarihçisi Mircea Eliade’nin kuramsal çerçevesini merkeze alarak analiz etmeyi amaçlar. Analizin temelini, Eliade’nin “Kutsal ve Dindışı” diyalektiği, “Ebedi Dönüş Miti” ve “Tarihin Terörü” kavramları oluşturur. Makale, başkahraman Bayram’ın Almanya’dan köyü Ballıhisar’a olan yolculuğunu, Ebedi Dönüş Miti’nin bilinçdışı ve sekülerleşmiş bir canlandırması olarak okur. Bayram, aşağılanma ve yabancılaşma ile damgalanmış dindışı tarihini, köyüne muzaffer bir dönüş yaparak ortadan kaldırmayı ve varoluşunu kutsal bir başlangıç noktasında yeniden kurmayı arzular. Ancak bu çalışma, romanın bu mitin modern, kapitalist bağlamda trajik başarısızlığını sergilediğini öne sürer. Bayram’ın kutsal arayışı, Mercedes marka arabası “Balkız”a yönelik patolojik bir meta fetişizmine indirgenir; bu durum, Karl Marx ve Jean Baudrillard’ın kuramlarıyla derinleştirilir. Kutsal bir hac yolculuğu olması gereken bu serüven, dindışı dünyanın kaotik müdahaleleriyle sürekli kirletilir ve kutsallıktan arındırılır. Nihayetinde Bayram, kaçmaya çalıştığı “tarihin terörü” tarafından yutulur. Ağaoğlu, mitin derin yapısını, onun modern tahrifatını ve Richard Sennett’in “karakter aşınması” olarak tanımladığı, yeni kapitalizmin bireyin ahlaki ve ontolojik dayanaklarını yok etme sürecini eleştirel bir araç olarak kullanır. Bu analiz, romanın yalnızca başarısız bir miti sergilemekle kalmayıp, aynı zamanda kapitalist mantığın, en temel insani anlam arayışı yapılarının özünü nasıl tersine çevirip yozlaştırdığına dair ayrıntılı bir eleştiri sunduğunu ortaya koyar.

Authors

Engin Keflioğlu

Keywords

Adalet Ağaoğlu, Fikrimin İnce Gülü, Mircea Eliade, Ebedi Dönüş Miti, Kutsal ve Dindışı

Publication Information

Publication Date

December 14, 2025

Submission Date

July 1, 2025

Accepted Date

August 24, 2025

Volume

13

Issue

46

Year

2025

Pages

315-327

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1732234

Files