İSLAMCILIK VE OSMANLICILIK DÜŞÜNCESİNDEN TÜRKÇÜLÜK TEZİNE: ZİYA GÖKALP

Özet

Bu çalışma, Ziya Gökalp’in “İslamcılık, Osmanlıcılık ve Türkçülük” üçlemesinin kimlik arayışı bağlamında ortaya çıkardığı sonuçları analiz etmeyi hedeflemektedir. Osmanlı Devleti’nin son döneminde yaşanan siyasal ve toplumsal dönüşümler beraberinde yeni kimlik arayışlarını da getirmiştir. Bu dönemde entelektüel camiada da tartışma alanı bulan yukarıdaki yaklaşımlar farklı şekillerde değerlendirilmiştir. Ziya Gökalp, imparatorluğun son devrinde İslamcılık, Osmanlıcılık ve Türkçülük fikirlerini açıklamaya çalışırken dönemin sosyolojik zemininde çözüm arayışları sunmaya çalışmıştır. Ziya Gökalp, İslamcılık, Osmanlıcılık ve Türkçülüğü sistematik biçimde ele alan ve onları hem teorik hem de pratik düzlemde sentezlemeye çalışan önemli bir fikir adamı olarak Türk düşünce tarihinde ayrı bir yere sahiptir. Ziya Gökalp, içinde bulunduğu dönemin çok boyutlu krizlerine karşı bir çözüm üretme çabası içinde hem geçmişin değerlerini sahiplenme hem de çağdaşlaşma arasında denge kurmaya çalışmıştır. Onun “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” tezi, bu üç fikir akımının birbirini dışlayan değil, tamamlayan unsurlar olduğunun en açık ifadesidir. Ona göre, milliyetçilik, Türk kültürünü temel alarak dili, eğitimi ve sosyolojik yapıyı Türkleştirmektir. Dolayısıyla Ziya Gökalp’in düşünce sisteminde İslamcılık dini inanç temelli bir yaklaşımı, Osmanlıcılık toplumsal birlik fikrini, Türkçülük ise millî kültür anlayışını ifade eden ideolojik yönelimler olarak şekillenmiştir. Ziya Gökalp’in İslamcılık, Osmanlıcılık ve Türkçülük anlayışları arasındaki ilişki ve bu fikirlerin onun düşünce sisteminde nasıl bir bütünlük oluşturduğu ele alınmıştır.

Abstract

This study aims to analyze the conclusions drawn by Ziya Gökalp's trilogy of "Islamism, Ottomanism, and Turkism" within the context of the search for identity. The political and social transformations experienced in the late Ottoman period brought with them new quests for identity. These approaches, which also found a place in intellectual circles during this period, were evaluated in different ways. Ziya Gökalp, while attempting to explain the ideas of Islamism, Ottomanism, and Turkism in the last period of the empire, sought to offer solutions within the sociological context of the time. Ziya Gökalp holds a unique place in Turkish intellectual history as an important thinker who systematically addressed Islamism, Ottomanism, and Turkism and attempted to synthesize them both theoretically and practically. In his efforts to produce a solution to the multifaceted crises of his time, Ziya Gökalp tried to strike a balance between embracing the values of the past and modernization. His thesis of "Becoming Turkish, Becoming Islamic, Becoming Modern" is the clearest expression of the idea that these three intellectual currents are not mutually exclusive but complementary elements. According to him, nationalism is about Turkifying the language, education, and sociological structure based on Turkish culture. Therefore, in Ziya Gökalp's thought system, Islamism is an ideological orientation expressing a religious belief-based approach, Ottomanism the idea of social unity, and Turkism the understanding of national culture. The relationship between Ziya Gökalp's understandings of Islamism, Ottomanism, and Turkism, and how these ideas form a whole in his thought system, has been examined.

Yazarlar

Rıdvan Kızılkaya

Anahtar Kelimeler

Ziya Gökalp, İslamcılık, Osmanlıcılık, Türkçülük

Yayın Bilgileri

Yayın Tarihi

15 Mart 2026

Gönderim Tarihi

12 Ekim 2025

Kabul Tarihi

24 Ocak 2026

Cilt

14

Sayı

1

Yıl

2026

Sayfa

286-304

Dil

Türkçe

Durum

Yayınlandı

Görüntülenme

0

İndirme

0

DOI

10.33692/avrasyad.1801898

Dosyalar