HÂREZMŞAH DEVLETİ’NDE SARAY KADINLARININ ROLÜ

Abstract

Bu çalışma, Hârezmşah Devleti örneği üzerinden saray kadınlarının siyasal otorite, toplumsal temsil ve diplomatik ilişkiler alanlarında üstlendikleri rolleri disiplinler arası bir yaklaşımla incelemektedir. Ortaçağ Türk-İslâm tarih yazımında kadınların çoğu zaman pasif figürler olarak sunulmasına karşın, kronikler, biyografik kayıtlar ve idarî veriler dikkatle değerlendirildiğinde saray kadınlarının iktidar mekanizmasına farklı düzlemlerde müdahil oldukları anlaşılmaktadır. Bu müdahale yalnızca aile içi nüfuzla sınırlı kalmamış eyalet idaresi, diplomatik yazışmalar ve hanedanlar arası ittifakların kurulması gibi doğrudan devlet işleyişini ilgilendiren alanlara da yansımıştır. Özellikle hükümdar anneleri ile siyasi nüfuz sahibi eşlerin, hanedan meşruiyetinin korunmasında ve merkezî otoritenin sürekliliğinin sağlanmasında aracı figürler olarak işlev gördükleri tespit edilmektedir.
Araştırma, bu bağlamda Melike Terken Hatun, Han Sultan ve Terken Hatun’un yani saray çevresindeki kadın figürlerin idarî süreçlere müdahale biçimlerini çok katmanlı bir analizle ele almaktadır. Bu müdahaleler; vezir ve emir tayinlerinde etkili olma, veraset tartışmalarında belirleyici rol üstlenme, eyalet idaresine ilişkin tasarruflarda bulunma ve saray bürokrasisi üzerinde nüfuz kurma gibi doğrudan yönetim mekanizmasına temas eden uygulamaları kapsamaktadır. Bunun yanı sıra evlilik diplomasisi aracılığıyla kurulan siyasal ağların yapısı, hanedan içi ittifakların şekillenmesindeki rolü ve bu ağların bölgesel güç dengeleri üzerindeki etkileri ayrıntılı biçimde değerlendirilmektedir. Evliliklerin yalnızca ailevi bir birliktelik değil, askerî destek, kabile bağlılığı ve siyasi meşruiyet üretimi sağlayan stratejik araçlar olduğu ortaya konulmaktadır.
Çalışma ayrıca, saray kadınlarının etkisinin yalnızca devletin yükseliş dönemleriyle sınırlı olmadığını kriz, taht mücadeleleri ve çözülme süreçlerinde de belirleyici aktörler olarak öne çıktıklarını göstermektedir. Özellikle merkezî otoritenin zayıfladığı dönemlerde, hanedan üyeleri arasındaki rekabeti yönlendirme, dış güçlerle temas kurma ve siyasi dengeyi yeniden tesis etme girişimleri dikkat çekmektedir. Bu çerçevede araştırma, devletin siyasal istikrarı ile hanedan içi ilişkiler arasındaki karşılıklı etkileşimi toplumsal cinsiyet perspektifi üzerinden yeniden yorumlayarak, Ortaçağ Türk-İslâm siyaset kültüründe kadınların konumuna dair daha bütüncül bir değerlendirme sunmayı amaçlamaktadır.

Authors

Nagehan Vurgun

Keywords

Hârezmşah Devleti, Saray Kadınları, Hanedan Siyaseti, Terken Hatun, Han Sultan

Publication Information

Publication Date

June 15, 2026

Submission Date

February 27, 2026

Accepted Date

May 15, 2026

Volume

14

Issue

2

Year

2026

Pages

1037-1152

Language

Turkish

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1899350

Files