BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI DÖNEMİNDE BAKÜ’DE FAALİYET GÖSTEREN MÜSLÜMAN HAYIR TEŞKİLATLARI

Abstract

Bu çalışma, Birinci Dünya Savaşı döneminde Bakü’de faaliyet gösteren Müslüman hayır teşkilatlarının savaş koşullarında üstlendikleri toplumsal, insani ve kurumsal rolleri tarihsel bir perspektifle incelemektedir. Araştırma, Bakü’deki hayır cemiyetlerinin kuruluş süreçlerini, örgütsel yapılarını ve faaliyet alanlarını ele almaktadır.
Söz konusu teşkilatlar, başlangıçta eğitim ve kültür ekseninde faaliyetlerini sürdürmüş, ancak savaşın yol açtığı ekonomik daralma, kıtlık, sağlık krizi, mültecilik ve savaş esirleri meselesinin yaşandığı ortamda bu faaliyetlerini sağlık hizmetleri, acil yardım, sosyal koruma ve savaş esirlerine destek gibi alanlara yöneltmişlerdir. Özellikle Nargin Adası’ndaki Osmanlı savaş esirlerine yönelik yardım faaliyetleri, resmî himaye girişimleri, bağış kampanyaları ve basın aracılığıyla yürütülen kamuoyu oluşturma çalışmaları, Bakü Müslüman Hayriye Cemiyeti’nin çok yönlü bir sivil aktör olduğunu göstermektedir. Farklı cemiyetler arasında kurulan iş birliği ise savaş yıllarında Bakü’de örgütlü bir sivil dayanışma mekanizmasının varlığına işaret etmektedir.
Araştırma bulguları, bu teşkilatların Türklük ve Müslümanlık bilinciyle hareket ederek kriz dönemlerinde toplumsal dayanışmayı örgütleyen yapılar olarak çalıştıklarını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte savaş ve devrim yıllarının yarattığı siyasal belirsizlikler, finansman güçlükleri ve idarî baskılar, bu teşkilatların yapısal kırılganlıklarını da görünür kılmıştır. Söz konusu engellere rağmen bu kurumların deneyimi, Azerbaycan’da modern sivil toplum ve örgütlü yardımlaşma geleneğinin oluşumunda tarihsel birikim olarak öne çıkmaktadır.

Authors

Ali Asker

Keywords

Bakü Müslüman Hayriye Cemiyeti, Birinci Dünya Savaşı, Nargin Adası, Osmanlı savaş esirleri, hayır cemiyetleri

Publication Information

Publication Date

June 15, 2026

Submission Date

March 23, 2026

Accepted Date

May 11, 2026

Volume

14

Issue

2

Year

2026

Pages

1153-1172

Language

English

Status

Published

Views

0

Downloads

0

DOI

10.33692/avrasyad.1914787

Files